Η ΤΙΜΗΤΙΚΗ ΠΡΩΤΗ ΥΠΟΓΡΑΦΗ

Πριν κάμποσα χρόνια αδυνατώντας να τοποθετηθώ στο σχολείο που είμαι τώρα βρέθηκα με προσωρινή τοποθέτηση σε ένα λύκειο πολύ μακριά από τον τόπο κατοικίας μου. Ήμουν στο αυτοκίνητο όταν από το ΠΥΣΔΕ με ενημέρωσαν ότι τοποθετούμαι στο συγκεκριμένο σχολείο ζητώντας τη συναίνεσή μου. Μου άρεσε που θα ήμουν για πλήρες ωράριο σε ένα σχολείο έστω και μακρινό. Ενημέρωσα κάποιον φίλο ότι τοποθετήθηκα στο συγκεκριμένο σχολείο και αμέσως τον άκουσα να μου λέει: Μη δεχτείς! Εκεί είναι ένας/μία τρελός/η!!! Μου είπε επίσης ότι ανήκε και στο ΚΚΕ. Το πρώτο δεν με πτόησε, ενώ το δεύτερο το εξέλαβα θετικά. Ας δουλέψω και σε ένα σχολείο με κομμουνιστή διευθυντή, σκέφτηκα. Βέβαια αμέσως έπειτα σκέφτηκα ότι το ΚΚΕ δεν είχε δικά του στελέχη στις διευθύνσεις σχολείων λόγω πολιτικής επιλογής του κόμματος. Αυτό κάπως μου φάνηκε παράξενο. Όταν βρέθηκα στο σχολείο, έζησα μια πολύ τοξική κατάσταση για την οποία υπεύθυνο ήταν το πρόσωπο που κατείχε τη διεύθυνση. Είχε το μοναδικό ταλέντο να διαλύει τον σύλλογο διδασκόντων και να ακυρώνει ακόμη και μια απόφαση για την οποία υπήρχε απόλυτη ομοφωνία. Έζησα ένα πολύ δύσκολο χρόνο, γιατί υπήρχαν συνεχείς εντάσεις στις οποίες προσωπικά δεν συμμετείχα, επειδή είχα επιλέξει να κάνω τη δουλειά μου. Υπήρχαν εν μέρει και κομματικές αφετηρίες και αιτίες στην ένταση. Όταν τα πράγματα έφτασαν στο απροχώρητο, αποφασίστηκε από την πλειονότητα των εκπαιδευτικών να συνταχθεί μια αναφορά προς τη διεύθυνση εκπαίδευσης με πλήρη καταγραφή τής απαράδεκτης κατάστασης που βίωναν εκπαιδευτικοί και μαθητές στο σχολείο. Η αναφορά ήταν προϊόν συλλογικής προσπάθειας, στην οποία προσέθεσα απλώς τη συναίνεσή μου και ίσως μια δυο λεπτομέρειες, μια και ήμουν καινούριος στο σχολείο και δεν ήξερα την κατάσταση από τα προηγούμενα χρόνια. Βλέποντας εκπαιδευτικούς με οργανική θέση στο σχολείο να φοβούνται να συμβάλουν στη λύση του προβλήματος, ζήτησα να μου δοθεί η τιμητική πρώτη υπογραφή στην αναφορά. Κατατέθηκε η αναφορά και βοήθησε ώστε στη βαθμολογία των υποψηφίων διευθυντών το πρόσωπο αυτό να πάρει τη χειρότερη αξιολόγηση. Το σχολείο με νέο διευθυντή βρήκε τον δρόμο του και την ηρεμία του. Από εκείνη την εποχή μέχρι και φέτος συναντιόμασταν στα δικαστήρια οι περίπου 15 υπογράφοντες την αναφορά. Πριν από ελάχιστες μέρες ολοκληρώθηκε αυτή η πολυετής αντιδικία με την καταβολή από το μέρος του προσώπου αυτού στους υπογράφοντες ενός χρηματικού ποσού. Σε εκείνο το σχολείο που θα εμένα μόνο ένα χρόνο έκανα πολύ καλούς φίλους. Δέχτηκα βέβαια και συκοφαντίες προφανώς υπό την καθοδήγηση του δικηγόρου, όπως πχ. ότι ήθελα να …υφαρπάξω το σχολείο από το πρόσωπο που το διοικούσε. Μου μετέφεραν επίσης ότι εγώ είχα από το παρελθόν αντιδικία με το συγκεκριμένο πρόσωπο, το οποίο βεβαίως δεν γνώριζα και δεν είχα καμιά αρνητική διάθεση απέναντι του. Όπως σημείωσα νωρίτερα, είχα θετική προδιάθεση λόγω της πολιτικής του ταυτότητας.  Κρατώ τους φίλους που έκανα εκεί.

Μια Κατερίνα κάποτε

Μέρα που είναι σήμερα, θα σας πω μια ιστορία από τα θρανία που έχει πρωταγωνίστρια μια Κατερίνα. Εκείνη την εποχή, κάποιον διευθυντή αναπλήρωνα ως συνήθως και μου 'σκασε μια ξεγυρισμένη μαθητική εξέγερση. Η Β' Λυκείου έφευγε από το μάθημα συγκεκριμένου καθηγητή και περιδιάβαινε στο προαύλιο και στις τουαλέτες. Κοπάνα; Όχι. Κανονική αποχή, όπως μου δήλωσαν, γιατί ο καθηγητής τους τους πρόσβαλλε και τους υποτιμούσε. Σ' αυτές τις περιπτώσεις ο διευθυντής οφείλει να λειτουργήσει πυροσβεστικά και να οδηγήσει τα αντιμαχόμενα μέρη σε διάλογο και συνεννόηση. Στις εκκλήσεις μου λοιπόν να μπουν στην τάξη και να συζητήσουν με τον καθηγητή, η "αρχηγός", ονόματι Κατερίνα, άριστη μαθήτρια και καλό παιδί, αρνήθηκε κατηγορηματικά με το αιτιολογικό ότι ο καθηγητής τους ποτέ δεν τους επέτρεπε να μιλήσουν, ούτε ανεχόταν οποιαδήποτε αντίρρηση. Άρχισε ενώπιον όλων μάλιστα να εξιστορεί λεπτομέρειες επ'αυτού. Θέλοντας να την σταματήσω, για να μην γίνουν χειρότερα τα πράγματα, της λέω: "Μπορείς αυτά που λες να μου τα δώσεις γραπτά;" Αυτή είναι συνήθως η μαγική ατάκα που εξανεμίζει την εφηβική επαναστατικότητα. Πού να κάθομαι τώρα να γράφω, άσε που θα βρω και κανένα μπελά. Σ' αυτό ήλπιζα αλλά δεν δίστασε καν. Με κοίταξε με ένα αξέχαστο βλέμμα απόλυτης αποφασιστικότητας και μου λέει: "Αμέσως! Πάω να τα γράψω!" Σε λίγο έρχεται με ένα κατάστιχο φωτιά, που ήταν αυτό τελικά που έκαμψε τον αδιάλλακτο καθηγητή, γιατί κατάλαβε ότι δεν είχε απέναντί του τα "κακομαθημένα αστοιχείωτα" αλλά μαθητές με άποψη και λόγο. Καλά τα πήγαν τελικά καθηγητής και μαθητές εκείνη τη χρονιά, μα αυτή η Κατερίνα τα πήγε ακόμα καλύτερα, όπως άλλωστε ήταν αναμενόμενο. Χρόνια της πολλά!

Ιστορίες σχολικής βίας με καλό τέλος

Πολλά έχουν δει τα μάτια των εκπαιδευτικών στις σχολικές τάξεις και στο θέμα του σχολικού εκφοβισμού (bullying). Μερικά από αυτά είναι και χρήσιμα, αφού μας λένε πιο πολλές αλήθειες για το θέμα από τις επί χάρτου αναλύσεις των ειδικών:
1η περίπτωση: Το θύμα ήταν ο κλασικός τύπος του "ξένου", του παιδιού που δεν ανήκε στη συγκεκριμένη κοινωνία και που μέχρι την Γ' Γυμνασίου δεν είχε καταφέρει να γίνει αποδεκτό από τους συμμαθητές του στο σχολείο. Αντιμέτωπο με μια ολόκληρη τάξη, δεχόταν επιθετικότητα, απόρριψη, απομόνωση και τα ανταπέδιδε κι αυτό με όποιο τρόπο μπορούσε.Τα μέσα αντιμετώπισης ποικίλα: από τις τιμωρίες, στις ατελείωτες συζητήσεις, στις προσπάθειες ένταξης σε ομάδες και στη δημιουργία "συμμαχιών" και "συμβολαίων" μέσα και έξω από την τάξη. Μα γρήγορα όλα ναυαγούσαν και η τάξη επέστρεφε στο ίδιο αδιέξοδο. Φαίνεται όμως πως αυτές οι ενέργειες σιγά σιγά διέβρωσαν το τσιμέντο της αδιαλλαξίας και η ρωγμή ήρθε μια μέρα που συζητούσαν για πολλοστή φορά το πρόβλημα με τον υπεύθυνο καθηγητή. Ένας μαθητής για πρώτη φορά διαφοροποιήθηκε από τους συμμαθητές του. Εκεί που οι υπόλοιποι ανέπτυσσαν το σύνηθες καρμπόν του κατηγορητηρίου εναντίον του "ξένου", αυτός είπε τη φράση: "Ναι, αλλά φταίμε κι εμείς, ρε παιδιά". Αυτή η μαγική φράση πυροδότησε αλλαγές ανατρεπτικές για τη συνοχή της τάξης και το τέλος του μαρτυρίου εκείνου του "ξένου".
2η περίπτωση: Εδώ ο σχολικός εκφοβισμός ίσως ήταν σε πιο ήπια μορφή, αλλά αποτελούσε το σήμα κατατεθέν μιας ολόκληρης τάξης. Κοροϊδίες προς συγκεκριμένους μαθητές από  όλη την τάξη σχεδόν. Μια γενικευμένη νοσηρή ατμόσφαιρα σε μια κατά τα άλλα καλή τάξη με έξυπνα και συμπαθητικά παιδιά. Αυτή η "χαριτωμένη" τάξη όμως έκανε τη ζωή δύσκολη σε πολλά από τα μέλη της σε όλη τη διάρκεια του δημοτικού σχολείου. Οι προσπάθειες των δασκάλων συστηματικές και ηρωικές. Προγράμματα, ειδικοί, σεμινάρια... Η τάξη έφτασε στο Γυμνάσιο στο ίδιο χάλι. Την ώρα του μαθήματος ξέσπαγαν καυγάδες, γονείς έκαναν παράπονα, οι καθηγητές έπαιζαν τους θηριοδαμαστές. Αυτά για ένα μήνα πάνω κάτω. Τόσο χρειάστηκε για να συνειδητοποιήσουν οι καθηγητές πως το μόνο που θα μπορούσε να αλλάξει την κατάσταση είναι το γνωστό δόγμα της μηδενικής ανοχής, το οποίο διαμηνύθηκε προς κάθε κατεύθυνση και εφαρμόστηκε χωρίς παρεκκλίσεις. Και η τάξη ηρέμησε ως δια μαγείας. Γιατί καλά είναι και τα προγράμματα και οι νουθεσίες, αλλά αν δεν συμβαδίζουν με σαφή παιδαγωγικά όρια, γίνονται μάλλον κίνητρα ενίσχυσης της ανεπιθύμητης συμπεριφοράς, μετατρέποντάς την σε μέσο απόσπασης της προσοχής και του ενδιαφέροντος από τους μικρούς ταραξίες.
3η περίπτωση: Η τρίτη περίπτωση ήταν η πιο δύσκολη. Να μην σου τύχει, που θα έλεγαν οι παλιοί στην εκπαίδευση. Μαθήτρια με σοβαρό πρόβλημα ατομικής υγιεινής. Η τάξη εκδήλωνε όλα τα συμπτώματα του bullying: κοροϊδία, απόρριψη, απομόνωση, εχθρικότητα. Καυγάδες για το ποιος θα καθίσει κοντά και ποιος-τυχερός-μακριά της. Όταν έμαθαν τι συνέβαινε, οι καθηγητές έπαψαν τουλάχιστον να τα βάζουν με τους μαθητές και προσπάθησαν να το λύσουν μέσω των γονέων με όση διακριτικότητα μπορούσαν. Καμιά ανταπόκριση, γιατί φαίνεται ότι το πρόβλημα ήταν οικογενειακό και καθόλου απλό. Ο από μηχανής θεός ήρθε με τη μορφή μιας αλλοδαπής μαθήτριας που είχε δώσει δείγματα θεραπευτικής κοινωνικής συμπεριφοράς και σε άλλες δύσκολες περιπτώσεις. Ανέλαβε να βοηθήσει και τα κατάφερε με τόσο διακριτικό και έξυπνο τρόπο που θα τον ζήλευαν οι επαρκέστεροι κοινωνικοί λειτουργοί, αλλά για λόγους προστασίας της ανωνυμίας των εμπλεκομένων δεν θα αποκαλυφθεί σ' αυτή την ανάρτηση.

Η αξιολόγηση του βασανιστή

Αυτός ο δάσκαλος πέρασε από τη ζωή των μαθητών του χωρίς τη βασική του ιδιότητα, γιατί απλώς δεν δίδασκε. Εξέταζε, απειλούσε, βιαιοπραγούσε, βασάνιζε, άφηνε στην ίδια τάξη. Έμεινε στις ψυχές εκατοντάδων παιδιών συνώνυμος του πόνου και του φόβου. Ακόμα και όσοι γλίτωναν τη ράβδο του εξακολουθούν να  γιατρεύουν τις πληγές που τους άφησε η κακοποίηση των συμμαθητών τους μπροστά στα μάτια τους, εξακολουθούν να ακούνε τις κραυγές τους, λες και ήταν αυτόπτες μάρτυρες σε βασανιστήρια φασιστικών καθεστώτων από τα 7 μέχρι τα 12 χρόνια τους.
Αυτός ο "δάσκαλος" λοιπόν κάποτε πέρασε από αξιολόγηση. Ήρθε ο επιθεωρητής στο σχολείο και ω του θαύματος! Για πρώτη και τελευταία φορά οι μαθητές του τον άκουσαν να κάνει μάθημα! Και όχι μόνο. Έκανε εξαιρετικό μάθημα Φυσικής Πειραματικής. Με πείραμα, με οργάνωση, με μεταδοτικότητα, με γνώση του αντικειμένου. Για πρώτη και τελευταία φορά, εκείνα τα βασανισμένα παιδιά κατάλαβαν τι είναι μάθημα, τι ωραίο πράγμα είναι η γνώση, πόσο ωραίο είναι να σε διδάσκει ένας καλός δάσκαλος.
 Και σίγουρα  ο επιθεωρητής θα του έβαλε άριστα για να τον αποδώσει ακόμα πιο δυνατό και απαραβίαστο στο "θεάρεστο" έργο της καταστροφής παιδικών ψυχών.

Η Τρίτη Γυμνασίου και οι εξωγήινοι

Τι περιμένουμε από μια Τρίτη Γυμνασίου στην Ιστορία; Πόσο λογικό και φυσικό είναι να κατανοούν ένα δύσκολο βιβλίο, να χρησιμοποιούν ιστορική ορολογία, να μαθαίνουν τα σημαντικά σημεία, χωρίς να παπαγαλίζουν, να είναι σε θέση να κρίνουν γεγονότα και πρόσωπα και να αντιλαμβάνονται την ιστορική συνέχεια ως παρόν και μέλλον; Τι είδους δεξιότητες απαιτούν αυτοί οι στόχοι; Κατανόηση κειμένου, κατοχή λεξιλογίου υψηλού επιπέδου, κριτική και αφαιρετική ικανότητα, προφορική και γραπτή έκφραση, τουλάχιστον μετρίου επιπέδου, και όλα αυτά συνδυασμένα με ένα έστω μέτριο ενδιαφέρον για το μάθημα, που να εκδηλώνεται με στοιχειώδη προσοχή κατά τη διάρκειά του.
Όταν μπαίνεις σε μια τάξη που δεν έχει σχεδόν τίποτε από τα παραπάνω- εκτός ίσως από το τελευταίο- και τα πρώτα γραπτά τεστ είναι αποκαρδιωτικά, σίγουρα δεν ελπίζεις σε θαύματα. Ξέρεις ότι αυτά δεν κατακτώνται εύκολα και γρήγορα και σε περιμένει πολλή δουλειά και άλλες τόσες απογοητεύσεις. Περνάνε 3 μήνες με βήμα σημειωτόν, αλλάζεις τελείως όλες τις δοκιμασμένες μεθόδους, παραιτείσαι από όλες τις ευκολίες σου, γυρνάς στα απλά που δεν είναι απλά, στα αυτονόητα που δεν είναι αυτονόητα και πάλι είσαι στο ίδιο σημείο, στην Πρώτη μικρή, συλλαβίζοντας το λου και το α και ελπίζοντας να αξιωθείς τουλάχιστον να ακούσεις από τα "πρωτάκια" σου μια κανονική "ανάγνωση", έναν ιστορικό αλφαβητισμό, που λένε και οι ειδικοί.
Σε κάποια στιγμή έχεις τη φαεινή ιδέα να τους δείξεις μια εργασία κάποιας άλλης Τρίτης αρκετά χρόνια πριν, που είχε θέμα της την παιδική εργασία κατά την περίοδο της βιομηχανικής επανάστασης. Κατά βάθος έχεις ενδοιασμούς. Μήπως τους κάνω να νιώσουν κατώτεροι; Μήπως έμμεσα τους υποδεικνύω πώς είναι μια "καλή" Τρίτη Γυμνασίου στην Ιστορία; Ευτυχώς, δεν με σταμάτησαν αυτές οι σκέψεις.
Στην προβολή, ήταν όλο αυτιά και μάτια. Ζήτησαν και να χορέψουν με τους Πινκ Φλόιντ, τους το επέτρεψα με ενθουσιασμό, αλλά δεν κουνήθηκαν.
Μετά, ήρθε το απροειδοποίητο επαναληπτικό τεστ - ναι, ξέρω, δεν υπάρχει τέτοιο πράγμα στη νομοθεσία, δική μου πατέντα είναι, για να δω τι θυμούνται, όταν ξεχάσουν αυτά που διδάχτηκαν και κρατάνε προαιρετικά τη βαθμολογία- πάνω στο Διαφωτισμό, την Αμερικανική και τη Γαλλική Επανάσταση. Τα αποτελέσματα πάνω από τις προσδοκίες μου οπωσδήποτε, αλλά σε αναμενόμενα πλαίσια.
Αυτό που δεν ήταν καθόλου αναμενόμενο ήταν το τελευταίο μάθημα με θέμα την αποικιοκρατία. Ο διάλογος που αναπτύχθηκε, η ποιότητα των απαντήσεων, η κατάκτηση της ορολογίας στον προφορικό λόγο, η ευχέρεια με την οποία ανακαλούσαν προηγούμενη ύλη και οι συσχετισμοί με το σήμερα, μου έδωσαν την εντύπωση ότι εξωγήινοι απήγαγαν τους μαθητές μου και μου έφεραν άλλους, όπως ακριβώς τους είχα ονειρευτεί!
Ή μπορεί και η εξωγήινη να είμαι εγώ που δεν έμαθα ότι ακόμα κι αν μια τάξη σέρνεται, αν της βάλεις το κατάλληλο τραγούδι, μπορεί να ανακαλύψεις ότι πετάει.

Οι γλωσσικές ποικιλίες της Α΄Λυκείου: Πολύγλωσσοι μαθητές, άλαλη φιλόλογος

Μερικές φορές όσο καλά προετοιμασμένο κι αν είναι ένα μάθημα, δεν καταφέρνει να ξεφύγει από το μέτριο και το αναμενόμενο κι άλλες πάλι, γίνεται κάτι εκτός προγράμματος, που ξεπερνάει τις προσδοκίες και του πιο αισιόδοξου δασκάλου. Έτσι στο ξαφνικό, σε μια στιγμή, έχεις ένα κατάδικό σου μικρό καθημερινό θαύμα, όπως αυτό:
Είμαστε στην ενότητα γλωσσικές ποικιλίες με την Α΄λυκείου, στο θέμα της γλωσσομάθειας. Στο πρώτο μέρος, της προφορικής έκφρασης, οι μαθητές προετοίμασαν μικρές ομιλίες σε μια ξένη γλώσσα: αγγλικά, γερμανικά, γαλλικά, ιταλικά, αλβανικά. Ακούγαμε λοιπόν με πολλή προσοχή αυτές τις ωραίες ομιλίες και χαιρόμασταν  και τις πιο ακαταλαβίστικες από αυτές, γιατί αυτή είναι η μαγεία της γλώσσας: σε γοητεύει ακόμα κι αν δεν καταλαβαίνεις λέξη, με τη μουσική της, τους ιδιαίτερους επιτονισμούς της, την ποικιλία των φθόγγων της. Η αλήθεια είναι πως διέκρινα ένα δισταγμό στους μαθητές από την Αλβανία να μιλήσουν τη μητρική τους γλώσσα, αλλά, ευτυχώς, ξεπεράστηκε γρήγορα και μας έφεραν και ομιλίες στα αλβανικά. Πού να το φαντάζονταν όμως ότι θα άκουγαν τη μητρική τους γλώσσα κι από ένα γέννημα θρέμμα Ανδριωτάκι, που είχε φέρει την πιο πρωτότυπη ομιλία της τάξης γραμμένη στα αρβανίτικα, την τοπική διάλεκτο του χωριού του πατέρα του!
Τα παιδιά συνέχισαν να συζητούν για τις γλώσσες και τα κοινά τους στοιχεία, η διδάσκουσα όμως μάλλον ξέχασε τα λόγια της στη συνέχεια του μαθήματος.

Ο σπάνιος μαθητής

Yπάρχουν πολλά είδη σπανιότητας στη φύση και στην κοινωνία, αλλά νομίζω ότι έχω το θλιβερό προνόμιο να έχω συναντήσει- σε μια παλιά και σκοτεινή εποχή- το πιο σπάνιο, ίσως και μοναδικό, είδος μαθητή στην ιστορία της ελληνικής εκπαίδευσης των νεότερων χρόνων. Τι το ιδιαίτερο είχε αυτό το παιδί; Φαινομενικά, τίποτε απολύτως. Ήταν ένα ευγενικό και καλοπροαίρετο πλάσμα, με επιμέλεια και ενδιαφέρον για το μάθημα, με μέτριες επιδόσεις και με πολύ καλή συμπεριφορά στην τάξη.
Τι μπορεί να τον καθιστά τόσο σπάνιο, ενώ είναι ο ορισμός του μέσου όρου των μαθητών μας (ευτυχώς); Συμβαίνει να είναι ο μοναδικός μαθητής που απορρίφθηκε στις παραπεμπτικές εξετάσεις του Σεπτεμβρίου σε ένα μάθημα και επανέλαβε την τάξη, παίρνοντας γραπτό βαθμό πάνω από τη βάση και κάτω από τη βάση στα προφορικά! Αυτό το παιδί έχασε τη χρονιά του, επειδή δεν τα "είπε καλά" στα προφορικά. Για οποιονδήποτε έχει έστω και μισό χρόνο θητεία στη μέση εκπαίδευση είναι γνωστό ότι τα προφορικά είναι υπέρ του μαθητή, ακόμα κι αν τα γραπτά του είναι πολύ κάτω από 10. Κι όμως, γι' αυτό το παιδί, δυο δάσκαλοί του υπέγραψαν προφορικό βαθμό κάτω από τη βάση και τον άφησαν στην ίδια τάξη.
Αυτό όμως που τον καθιστά σπάνιο δεν σας το αποκάλυψα ακόμα: Ο μαθητής αυτός δεν μίσησε το σχολείο, ούτε τους καθηγητές. Κατάφερε να διατηρήσει την επιμέλειά του, την αγάπη του για τη μάθηση, το χαμόγελό του, και να μην προδίδει ποτέ και σε κανέναν τα εύσημα της σπανιότητάς του.
Για τους λόγους αυτούς, θεωρώ μεγάλη τιμή και χαρά που τον είχα κάποτε στην τάξη μου.

Ομαδικές ιστορίες

Αφορμή γι'αυτή την ανάρτηση, μια πολύ ενδιαφέρουσα συζήτηση μεταξύ συναδέλφων, σε ένα φιλόξενο wiki, για την ομαδική μέθοδο διδασκαλίας.
Ήτανε λοιπόν μια φορά μια τάξη, Β΄Γυμνασίου- τώρα αυτά τα παιδιά έχουν αρχίσει να κάνουν δικά τους παιδιά- που τους άρεσε να δουλεύουν με ομάδες την Ιλιάδα. Ήταν η πιο ξεκούραστη χρονιά μου γιατί παρακολουθούσα πολύ ωραία μαθήματα και έμαθα πολλά πράγματα. Εκείνη την εποχή αποκτήσαμε ως σχολείο με δωρεά μια βιντεοκάμερα. Την πήρε λοιπόν ένας συνάδελφος και άρχισε να παίζει. Έμπαινε στις τάξεις και βιντεοσκοπούσε. Μόλις τον έβλεπαν οι μαθητές ξεσηκώνονταν, φώναζαν, έπαιρναν πόζες. Πλήρης διάλυση. Μπαίνει και στη Β΄ Γυμνασίου, την ώρα που παρουσίαζε μια ομάδα και οι άλλες παρακολουθούσαν. Σαν να μην είχε μπει! Του έριξαν μια ματιά και γύρισαν στην παρουσίαση. Σχεδόν ως ενόχληση τον είδαν. Αν είχε σωθεί αυτό το βίντεο, δεν θα είχαμε χρεία άλλων μαρτύρων για την αξία της ομαδικής διδασκαλίας.
Το άλλο γεγονός  συνέβη σε ένα σχολείο της Αθήνας, στο μάθημα της ιστορίας της Γ΄ Γυμνασίου. Εκεί με ένα τμήμα είχαμε δουλέψει με ομάδες πολύ καλά για αρκετό καιρό, ώσπου ξέσπασε μια... επανάσταση. Ήρθαν και με βρήκαν κάποιοι καλοί μαθητές αγανακτισμένοι: "Κυρία, δεν θέλουμε να συνεχίσουμε με ομάδες. Κάποιοι δεν δουλεύουν καθόλου και μας κρεμάνε. Εμείς έτσι κι αλλιώς βγάζουμε όλη τη δουλειά." Τι να κάνω κι εγώ, μπαίνω στην τάξη και ανακοινώνω ότι δεν θα συνεχίσουμε με ομάδες, γιατί δεν συμφωνούν όλοι οι μαθητές. Σηκώνεται τότε ένας μαθητής, ένας από τους καλύτερους της τάξης, και παίρνει το λόγο: "Γιατί να σταματήσουμε; Είναι κακό να βοηθάμε τους πιο αδύνατους; Πρέπει να κοιτάμε μόνο την πάρτη μας και να κυνηγάμε βαθμούς; Δεν είναι ωραίο να συνεργαζόμαστε αντί να είναι ο καθένας στον κόσμο του;" Πραγματικός ηγέτης. Τους έπεισε χωρίς να παρέμβω καθόλου! Αυτή η τάξη έκανε στο τέλος ένα εκπληκτικό πρότζεκτ για την παιδική εργασία στη βιομηχανική επανάσταση, μεταφράζοντας πηγές από τα αγγλικά, ακόμα και τραγουδώντας τραγούδια της εποχής, ενώ το σχολείο δεν διέθετε ούτε βιβλιοθήκη, ούτε λάπτοπ, ούτε πρόσβαση στο εργαστήριο πληροφορικής. Νομίζω ότι η δυναμική των ομάδων πολλές φορές ξεπερνάει και τις πιο αισιόδοξες προοπτικές, αφού γι' αυτά τα υπέροχα παιδιά, όπως μπορώ να μαθαίνω χάρη στο facebook, συνεχίζεται με την ίδια ποιότητα και στα φοιτητικά τους χρόνια.

Έρωτας στα θρανία

Μια και αυτός ο μήνας για τους εφήβους είναι συνδεδεμένος με τον Άγιο Βαλεντίνο, που αν και ξενόφερτος και εμπορικός, τιμάται ιδιαιτέρως από τη μαθητιώσα νεολαία μας, ας θυμηθώ κι εγώ μια μικρή ιστορία αγάπης από τα θρανία. Το ειδύλλιο ξεκίνησε στο Προνήπιο, όταν, φυσικά, εκείνη πρώτη πρόσεξε εκείνον.Από εκείνη τη στιγμή, κεραυνοβολήθηκε και μη ξέροντας πώς να διαχειριστεί αυτό το άγνωστο συναίσθημα...έκοψε το σχολείο. Αρνιόταν κατηγορηματικά να ξαναπάει, έπεισε και την κολλητή της να τη συντροφεύει στην κατ'οίκον παραμονή και έκαναν μαζί συνωμοτικά σχέδια για το μέλλον τους, ένα μέρος των οποίων κρυφάκουσε η μάνα της και κοψοχόλιασε: "Είσαι να αρραβωνιαστούμε κατευθείαν και να μην ξαναπάμε σχολείο;". Ακόμα και μετά από αυτό, κανείς δεν υποπτευόταν τον πραγματικό λόγο της αποχής, ώσπου μια μέρα στη βόλτα συνάντησε το κοριτσάκι το αγοράκι που της άρεσε. Ο καημενούλης, με το που την είδε, την πλησίασε για να παίξουν, είχε και πολλές μέρες να τη δει, και τότε εκείνη έγινε πύραυλος. Έδωσε μια τρεχάλα μέχρι το σπίτι της και τους άφησε όλους απορημένους και τη μάνα της πλέον υποψιασμένη. Η επιβεβαίωση της υποψίας ήρθε την επόμενη μέρα που την είχε καλέσει ο γείτονας στο πάρτι του και μαζί της όλα τα συνομήλικα του χωριού. Εκεί η κατά τα άλλα κοινωνικότατη και καθόλου ντροπαλή δεσποσύνη, δεν ξεκόλλησε από τη μαμά της, δεν πήγε στο δωμάτιο που ήταν όλα τα παιδιά και ο...γαμπρός, πράγμα εντελώς ασυνήθιστο για κείνη. Τι γίνεται τώρα; Πώς γιατρεύεται ο έρωτας στα 5; Μα ακριβώς όπως γιατρεύεται και στα...35: με την συμβίωση! Από την επομένη εκείνος προσκλήθηκε στο σπίτι εκείνης και άρχισαν να παίζουν μαζί. Η απομυθοποίηση του έρωτα ήρθε με τις πρώτες προστριβές για το ποιος θα πάρει ποιο παιχνίδι κι επειδή το αγοράκι δεν ήταν τόσο πειθήνιο όσο ο...παρτενέρ της Μπάρμπι, έπεσαν και κάτι ψιλές και το ειδύλλιο έληξε άδοξα. Ή μάλλον ευόδωσε τα καταχθόνια σχέδια της μάνας για επιστροφή της άσωτης στα θρανία. Αχ, φαίνεται ότι ο έρωτας στα θρανία είχε πάντα πολλούς εξολοθρευτές, γι΄αυτό είναι να απορεί κανείς πού βρίσκει το κουράγιο και γιορτάζει κάθε χρόνο!

Μεταξύ χαράς και λύπης

Με το φευγιό του '12 είπα να κρατήσω τις πιο σημαντικές στιγμές που έζησα ως δάσκαλος σε αυτόν το χρόνο. Να τες σε λίγες αράδες.
Είναι πολύ λίγες στιγμές που έζησα μα και τόσο αποκαλυπτικές για μένα, που όσο να 'ναι θα έπρεπε να μη με αιφνιδιάζουν πια. Ωστόσο αιφνιδιάστηκα. Ευτυχώς τόσο ευχάριστα, αν και οι αυθεντικές αυτές στιγμές δεν ήταν μόνο γεμάτες χαρά αλλά περιείχαν και πόνο, προσδοκία, ελπίδα μαζί με λύπη.
Ως δάσκαλος, όταν βλέπω τους μαθητές μου ευτυχισμένους, αποσύρομαι διακριτικά. Όταν όμως λυπούνται, τρέχω κοντά τους, γιατί τότε με χρειάζονται.
Σκηνή 1η: Ανεβαίνουμε στα Γυάλινα Γιάννενα του Γκανά με την τρίτη μας τάξη. Το εξωστρεφές και άκρως εκδηλωτικό πειραχτήρι του σχολείου μας με ...απειλεί για το επικείμενο ντέρμπι. Του απαντώ αναλόγως. Συζητάμε πολύ, μου ανοίγει την καρδιά του, μου μιλά για το διάβασμα που κάνει φέτος, για τα όνειρά του, για την οικογένεια, για τη χαρά που έρχεται στην εκδρομή (χαρά ασύνορη, μικρού παιδιού). Μου μιλά για τα προσωπικά του, για τον καημό του που κρύβει μέσα του. Δείχνει πόσο σεμνό, ευαίσθητο, αξιόλογο παιδί είναι. Αυτό δεν μπορείς εύκολα να το κερδίσεις στη σκληρή και αγχώδη καθημερινότητα του σχολείου.
Σκηνή 2η: Άλλη αδικημένη ψυχούλα, μαθητής που αδικήθηκε από τον εαυτό του, τις κοινωνικές συνθήκες και από το εκπαιδευτικό μας σύστημα, βγαίνοντας από έναν χώρο μαζικής διασκέδασης, μένει παράμερα. Έχει θυμηθεί και έχει πιει παραπάνω. Χωρίς ιδιαίτερα απρόοπτα φτάνουμε στο κατάλυμά μας και οι συμμαθητές του τον φροντίζουν πολύ, μη επιτρέποντας σε μας να ενδιαφερθούμε περισσότερο. Το επόμενο πρωινό ο μαθητής μας, πολύ ευαισθητοποιημένος και αρκετά ένοχος για ό,τι έγινε, έδειξε πως το μάθημα το έδωσε και το πήρε ο ίδιος, χωρίς να παρέμβουμε εμείς, οι δάσκαλοί του.
Σκηνή 3η: Ανεβαίνουμε στην κάτασπρη φύση, στο χιονισμένο Μονοδένδρι του κεντρικού Ζαγορίου. Πεζοπορία στα χιόνια, κούραση, φωτογραφίες με φόντο την κοιλάδα του Βίκου κι έπειτα επιστροφή σε ένα ζεστό εστιατόριο για να γευματίσουμε μόνο εμείς, οι δάσκαλοι και οι μαθητές. Τι σπουδαίες εικόνες αυτά τα τραπέζια με τις ευτυχισμένες παρέες! Τα χαμόγελα εκείνου του άσπρου μεσημεριού δεν μπορεί να τα αναπληρώσει καμιά αμοιβή, κανένα αντάλλαγμα.
Σκηνή 4η: Την τελευταία βραδιά επιβάλαμε διά ψηφοφορίας μιαν επιλογή ποιότητας. Μια ταβερνούλα στο κέντρο των Ιωαννίνων με ελαφρύ φαγητό όπου δυο σπουδαίες φοιτήτριες (της Φιλολογίας παρακαλώ!) τραγούδησαν μόνο για μας υπέροχα τραγούδια με κοινό παρονομαστή το έντεχνο. Τα παιδιά μας διασκέδασαν, χόρεψαν, χάρηκαν, δέθηκαν ακόμη περισσότερο μεταξύ τους αλλά και με τους δασκάλους τους. Προσέχοντας διακρίνω πως μια ψυχούλα ευαίσθητη και πολύ ποιοτική έλειπε. Βγήκα έξω. Κρύο αρκετό. Στεκόταν σε ένα καγκελάκι διαχωριστικό του δήμου. Ο Βάκχος και οι Μούσες τού είχαν ανοίξει την καρδιά και είχαν βγάλει τον πόνο που έκρυβε μέσα του. Δεν έκανα τίποτε. Διακριτικά κοντά του, δίπλα του, όσο χρειάστηκε για να συνέλθει.

Αυτές είναι λίγες στιγμές που κρατώ ως περιουσία στην ψυχή μου και μακαρίζω εκείνη τη στιγμή στο λύκειο που αποφάσισα να ακολουθήσω αυτήν την επαγγελματική διαδρομή.
Καλή δύναμη στους μαθητές μας και σε όλους τους μαθητές του κόσμου, πλούσιους και φτωχούς, ιδίως σε αυτούς, ελληνάκια και ξενάκια που ζουν στον τόπο μας.
Σας αγαπάμε όλα με όλη μας την ψυχή εξίσου και αδιαίρετα, χωρίς διακρίσεις πλην της περισσότερης αγάπης που έχουμε για τους μαθητές μας που αδίκησε η ζωή.

Οι 300 που δεν ήταν 300

Ο φιλόλογος παλιάς κοπής, εμβριθής μελετητής, αυστηρός δάσκαλος, συγγραφέας και διευθυντής προτύπου σχολείου σε εποχές κάθε άλλο παρά χαλαρές, μίλαγε στην τάξη στα πρώτα χρόνια της μεταπολίτευσης για τον ηρωισμό των 300 που έπεσαν στις Θερμοπύλες, όταν δέχτηκε την παρατήρηση μιας αναιδούς μαθήτριας: -Κύριε, δεν ήταν τριακόσιοι οι πεσόντες, χίλιοι ήταν, έπεσαν και 700 Θεσπιείς. -Τι λες παιδί μου, πού το βρήκες αυτό; Προς τιμήν του πάντως, μπροστά σε όλη την τάξη, αντί να το αγνοήσει, στην καλύτερη περίπτωση, ή και να τα βάλει μαζί της που αμφισβητεί το κύρος του, είπε απλώς:- Καλά θα το κοιτάξω και θα σας πω αύριο. Την άλλη μέρα μπροστά σε όλη την τάξη πάλι, παραδέχτηκε ότι είχε δίκιο η μαθήτρια και ήταν χίλιοι οι πεσόντες.
Αυτό το περιστατικό, δηλωτικό του ήθους ενός συντηρητικού δασκάλου, δείχνει κι αυτό που διάβασα σε μία ανάρτηση πριν από λίγο: Πόσο αγνοημένοι από την ιστορία είναι αυτοί οι Θεσπιείς και γιατί.
Παραθέτω το απόσπασμα και ευχαριστώ την υπέροχη κυρία που μας το θύμισε, θυμίζοντάς μας μαζί και τα "οικεία κακά" που μας ντροπιάζουν σήμερα:

"...Και οι άνθρωποι, εντάξει, τη βρήκανε μέσα στην εντολή της εξουσίας. Ξέρεις αλήθεια πόσοι τη βρίσκουνε, πόσοι γουστάρουν να παίρνουν εντολές και να βολεύονται, παρά να αναλαμβάνουν την ευθύνη των πράξεών τους, που λένε; Σ’ αυτούς τους κερχανατζήδες στηρίζονται όλες οι εξουσίες. Η προσωπική ευθύνη, το να βγεις δηλαδή έξω από τη μήτρα και την εντολή της κοινότητας και να διαμορφώσεις τη δική σου γνώμη και στάση απέναντι στη ζωή, χρειάζεται μεγάλη παλικαριά, και βέβαια σημαίνει φοβερή μοναξιά...
Οι Θεσπιείς λοιπόν, επειδή οι κυβερνήσεις τους μήδισαν, όπως λένε, δηλαδή χέστηκαν απάνω τους, όπως κάνουν όλες οι κυβερνήσεις και οι εξουσίες όταν πρόκειται για εχθρό που υπερτερεί σε δύναμη, όπως θα έλεγε και ο Βαγγέλης... Ρε συ, δεν υπάρχουν πιο απάτριδες από τις κυβερνήσεις και τις εξουσίες γενικά. Ξέρεις γιατί; Για να μη χάσουν την εξουσία τους. Για την υπεράσπιση της εξουσίας τους κάνουν τα πάντα, από γενοκτονίες του ίδιου του λαού τους μέχρι κώλο

στους κατακτητές. Έτσι και δω, δήλωσαν υποταγή στους Πέρσες, είπαν συμμορίτες όσους διαφώνησαν, και ζήσαν αυτοί καλά και μεις καλύτερα, που λένε...

Έλα όμως που υπάρχουν πάντα και κάτι κουτσάβια, που πότε λέγονται Θεσπιείς, πότε λέγονται χριστιανοί, πότε λέγονται Ίωνες, πότε ζηλωτές και πότε κομμουνιστές, που τους χαλάνε τη μανέστρα και κρατάνε ανοιχτό το δρόμο του ανθρώπου... Μη σ’ τα πολυλογώ, εφτακόσιοι Θεσπιείς πήραν το δισάκι τους, ρίξανε μέσα κάνα δυο κεφάλια σκόρδο, ψωμί κι ελιές, και χωρίς καμιά εντολή από κανέναν κερατά, αλλά επειδή πιστεύανε σε κάποιες αξίες, και κυρίως στο δικαίωμα να αρνούνται την υποταγή στον ισχυρότερο, πήγαν στις Θερμοπύλες, πολέμησαν γι’ αυτά που πίστευαν και πέθαναν όλοι τους...

Τώρα είναι θαμμένοι κάτω από την άσφαλτο, μαζί με τους δούλους των Τριακοσίων, όλοι τους ξεχασμένοι από την ιστορία, η οποία θυμάται και τιμά μόνο εκείνους που πήραν εντολή από την εξουσία για να πεθάνουν, κι όχι εκείνους που πίστευαν σε κάτι και γι’ αυτό πέθαναν. Όπως βλέπεις, η συνέχεια της εξουσίας εξασφαλίζεται με όλα τα μέσα. Χέσ’ τα, μην ανοίξω πάλι το στόμα μου για τους δικούς μας, που γράφουν αβέρτα στ’ αρχίδια τους όσους πολεμάν και πεθαίνουν έξω από την εντολή του κόμματος, τροτσκιστές, αναρχικούς, βελουχιώτηδες και λοιπά...

Τελικά να σου πω, έχω πια καταλήξει ότι όλες οι εξουσίες, με τις παραλλαγές τους βέβαια και τις ιδιομορφίες τους, σε ό,τι αφορά την ουσία τους έχουν μια τρομαχτική αλληλεγγύη μεταξύ τους. Τι να πεις... Πιστεύω ότι ο άνθρωπος θα καταφέρει να ζήσει σαν άνθρωπος, όταν καταφέρει να ζήσει σαν άνθρωπος όταν καταφέρει ν’ απαλλαγεί απ’ όλες
τις εξουσίες, τις αυθεντίες και τις ιεραρχίες του κερατά».

«Χαμογέλα, ρε... τι σου ζητάνε;» Χρόνης Μίσσιος

Παίζουμε λεωφορείο, κυρία;

Έπρεπε να φτάσω μετά τα πενήντα μου, για να μάθω νέες παιδαγωγικές μεθόδους. Μια από αυτές είναι και η ακόλουθη, που μου αφηγήθηκε μαθήτρια από μεγάλο νησί της πατρίδας μας.
Όταν η καθηγήτρια διαβάζει την Αντιγόνη, κάποιος από τη μια σειρά υποδύεται τον οδηγό του λεωφορείου και ανακοινώνει τις στάσεις. Όταν λοιπόν το λεωφορείο φτάσει στην Κολιάτσου, ο οδηγός ανακοινώνει τη στάση και εσύ σηκώνεσαι όρθιος. Έπειτα Καλλιφρονά, σηκώνεται ο άλλος.
Τώρα θα σκεφτεί κανείς: Και η καθηγήτρια τι κάνει;
Αυτό ρώτησα κι εγώ και να η απάντηση:
Έπαιξε και αυτή λεωφορείο!
Αλήθεια οι σύμβουλοι τι κάνουν; Οι γονείς γιατί δεν αντιδρούν;
Στο πρώτο η απάντηση ήταν ότι έρχονται ο μαθηματικός και ο φυσικός στον ωραίο μας τόπο και τρώνε εύγεστα ψάρια.
Στο δεύτερο η απάντηση ήταν: Όλοι τους είναι αδιάφοροι. Ό,τι και να πεις είναι μάταιο.

Ασφαλώς η αξιολόγηση είναι παρέμβαση στο εκπαιδευτικό έργο των επιστημόνων. Ξέρει ο αξιολογητής από ...λεωφορείο;

Μια λογοκρισία πλήρης ...ήθους

Την επιμόρφωσή μου επί των πολιτιστικών εκδηλώσεων την έχω εναποθέσει στο Γυμνάσιο Αυλώνα. Δεν χάνω πλέον εκδήλωσή του. Είναι λίγο μακριά, αλλά αξίζει κάθε φορά τον κόπο, γιατί επιστρέφοντας είμαι γεμάτος ιδέες, σχέδια, νέες μεθόδους και κυρίως γεμάτος αγάπη για τη δουλειά μας, γιατί μόνο η αγάπη των παιδιών και η συμμετοχή τους με όλη τους την ψυχή στις εκδηλώσεις πιστοποιεί το έργο που μπορούμε να προσφέρουμε εμείς που προσπαθούμε να γίνουμε δάσκαλοι.
Πριν λίγους μήνες λοιπόν παρακολούθησα την εκδήλωση του Γυμνασίου Αυλώνα για τον Ελύτη. Παρενθετικά πρέπει να αναφέρω πως το συγκεκριμένο Γυμνάσιο είναι το μόνο που έχει 8-10 τάξεις: Α, Β, Γ, 1η Αποφοίτων, 2α Αποφοίτων, 3η Αποφοίτων, 4η Αποφοίτων, 5η Αποφοίτων, 6η Αποφοίτων κτλ. Με μια κουβέντα στο Γυμνάσιο του Αυλώνα γράφεσαι, αλλά δεν αποφοιτάς ποτέ.
Στην ανάρτηση εκείνη (http://thrania.blogspot.gr/2012/03/blog-post.html) έγραψα δυο λόγια για την εκδήλωση για τον Ελύτη. Την είδαν οι φίλοι δάσκαλοι του Γυμνασίου και μου ζήτησαν να τη δημοσιεύσουν στο επόμενο τεύχος του περιοδικού τους (βλ. φωτ.). Με χαρά έδωσα την άδειά μου.
Παίρνοντας όμως το περιοδικό στην προχτεσινή εκδήλωση είδα το άρθρο μου αλλά ΛΟΓΟΚΡΙΜΕΝΟ.
Είχαν λογοκρίνει τη μοναδική αναφορά που έκανα στους δασκάλους του σχολείου. Δεν τους λέω καθηγητές, γιατί είναι ΔΑΣΚΑΛΟΙ. Ξέροντας πως, αν γράψω αναλυτικά για τους αγαπητούς φίλους, θα τους φέρω σε δύσκολη θέση, έγραψα στην ανάρτηση εκείνη το βαπτιστικό όνομα της διευθύντριας και μόνο με μια αράδα αξιολόγησης της όλης προσφοράς της ομάδας.
Η διευθύντρια λοιπόν αφαίρεσε τη μια σειρά αυτήν, για να μη φανεί η επαινετική αυτή αναφορά μου. Υποψιάζομαι πως δεν το αποφάσισε μόνη της. Υπήρξε ..συμπαιγνία της όλης ομάδας.
Συμπέρασμα: Εκεί που άλλοι ψωροφαντασμένοι, αλαζόνες, καβαλημένα καλάμια κοτσάρουν παντού το όνομά τους, ενώ δεν έχουν οι ίδιοι προσφέρει τίποτε, στον Αυλώνα οι εργάτες αυτοί της παιδείας (όχι της εκπαίδευσης) αφαιρούν τις επαινετικές αναφορές στα πρόσωπά τους. Είμαι σίγουρος πως, αν τους ασκούσα κριτική, δεν θα σκέφτονταν ποτέ να αφαιρέσουν τα ονόματά τους.

Είναι άραγε τυχαία η πελώρια αγάπη με την οποία αγκαλιάζουν αυτό το Γυμνάσιο, μαθητές, ημεδαποί και αλλοδαποί, γονείς, ημεδαποί και αλλοδαποί, και οι αρχές του τόπου;
Κλείνω την ανάρτηση ευχαριστώντας για τη λογοκρισία στο κείμενό μου και ζητώντας συγνώμη για τη συγκεκριμένη αναφορά.

Ο Χρυσαυγίτης

Είναι δύσκολο να φανταστεί κανείς ένα δεκατετράχρονο παιδί με τόσα βάσανα. Μια οικογένεια με μεγάλα προβλήματα, η μάνα να λείπει χρόνια και να επικοινωνεί ελάχιστα, ο πατέρας άρρωστος, η φροντίδα των παιδιών σε μια άρρωστη γιαγιά αληθινή ηρωίδα. Ο μικρός-που ήταν το μεγαλύτερο παιδί και ξέφευγε ευκολότερα από τη γιαγιά-άρχισε να γυρίζει στους δρόμους, να μην πηγαίνει σχολείο κι όσες φορές πήγαινε δεν μπορούσε να μείνει στην τάξη. Ο Διευθυντής- ένας δάσκαλος με όλη τη σημασία της λέξης- αγωνιζόταν να τον κρατήσει έστω στο σχολείο, έστω και στο προαύλιο.Κινητοποίησε όσους ειδικούς μπόρεσε να βρει και μου ζήτησε να  πάρω τον μαθητή  στην τάξη μου, γιατί δεν ήθελε ο ίδιος να είναι στην ίδια τάξη με το αδερφάκι του (ήταν διετής). Κάθε μέρα ζούσαμε με την αγωνία θα έρθει δεν θα έρθει. Μια από τις φορές που έλειψε καταφέραμε να τον φέρουμε σχολείο πηγαίνοντας εκδρομή! Μόνο στις εκδρομές ερχόταν πρόθυμα.
Στην τάξη δεν με ενοχλούσε καθόλου και μερικές φορές συμμετείχε στο μάθημα. Ήταν έξυπνο και καλό παιδί. Όταν τον ρώτησα μια φορά που είχε φύγει πού ήτανε, μου απάντησε:"Κυρία, μην ανησυχείτε για μένα. Έχω έναν πολύ καλό φίλο που με προσέχει. Είναι χρυσαυγίτης και θα με μάθει μποξ." Πάγωσα αλλά δεν είπα τίποτα εκείνη τη στιγμή. Απλώς προσπαθούσαμε περισσότερο και με τη βοήθεια των συμμαθητών του να τον κρατήσουμε στο σχολείο. Μερικοί από τους καλύτερους φίλους του ήταν αλβανάκια και υπήρχε πρόσφορο έδαφος να μιλήσουμε για τη φιλία, την αλληλεγγύη, χωρίς διακρίσεις και ρατσισμό. Μια μέρα  τον ρωτάω:"Θα ήθελες κάποιος να χτυπήσει τον φίλο σου μόνο και μόνο επειδή είναι από μια ξένη χώρα;" Δεν θυμάμαι την απάντησή του. Μόνο το βλέμμα του θυμάμαι με τη γνήσια απορία: Μα τι ρωτάει τώρα αυτή;

Ο ακροδεξιός μαθητής

Τώρα που όλοι συνειδητοποιήσαμε ξαφνικά ότι ο Ναζισμός δεν είναι μόνο ένας εφιάλτης του παρελθόντος, θυμήθηκα μια ιστορία από τα παλιά. Ήταν στις αρχές του '80 σε ένα φροντιστήριο των δυτικών συνοικιών της Αθήνας που γνώρισα έναν μαθητή ακροδεξιών πεποιθήσεων. Δήλωνε νοσταλγός της χούντας, οπαδός του τέως βασιλιά, ενίοτε εκφραζόταν και υπέρ του Καραμανλή, αλλά κυρίως ήθελε να ξαναστείλει στα νησάκια όλους τους αριστερούς που μόλις είχαν επιστρέψει από τον "παραθερισμό" τους σ' αυτά. Είχε έναν χαρτοφύλακα με όλα τα καλά: αφίσες του τέως, κασέτες με τις ομιλίες του Παπαδόπουλου, σιδερογροθιές, καρφιά κι άλλα εξαρτήματα των ακροδεξιών και οργανωμένων δεξιών της εποχής εκείνης (Κενταύρων κλπ). Είχε έναν πλουραλισμό αυτό το παιδί, ομολογουμένως.
Φαντάζεστε, και δικαιολογημένα, έναν τραμπούκο. Ένα παιδί φόβο και τρόμο των καθηγητών και μάλιστα μιας 22χρονης φιλολόγου που έδειχνε πολύ μικρότερη από την ηλικία της και καθόλου δεξιά. Λογικά θα έπρεπε να ήταν το ιδεώδες "πρωινό" για έναν τέτοιο μαθητή. Κι όμως δεν έγινε έτσι.
Ο μαθητής αυτός ήταν ένα ευγενέστατο πλάσμα, ποτέ δεν με έφερε σε δύσκολη θέση στην τάξη, ποτέ δεν συμπεριφέρθηκε ανάλογα με τα πιστεύω του. Κάποτε τόλμησα να του πω ότι αν πραγματοποιηθεί η επιθυμία του να εξοριστούν οι αριστεροί, θα πρέπει να ετοιμάζω κι εγώ τη βαλίτσα μου. "Α, κυρία, επειδή σας συμπαθώ, εσάς θα σας δώσω και μία σεζλόγκ να μην ταλαιπωρηθείτε".
Καλό δείγμα το χιούμορ τελικά.
Και δεν διαψεύστηκε.
Στο τέλος της χρονιάς ήρθε μουτρωμένος να μου πει ότι τον κατέστρεψα. Εξαιτίας μου έφαγε το ξύλο της χρονιάς του από τους κνίτες, γιατί με αυτά που του έλεγα,  δεν μπορούσε να δείρει.
Μακάρι τώρα να βρίσκεται κάπου απέναντι σ' αυτούς που δέρνουν και σκοτώνουν.

Το κήρυγμα

Λίγες μέρες μετά την εξέγερση του Πολυτεχνείου,το 1973, είχε έρθει στο νησί μας ένας ανώτατος ιερωμένος και είχαμε πάει όλοι στην εκκλησία να τον τιμήσουμε. Τον θυμάμαι μεγαλοπρεπή και χρυσοποίκιλτο να καταφέρεται εναντίον των φοιτητών, των μακρυμάλληδων γιεγιέδων, των αλητών, όπως τους αποκαλούσε. Δεν είχαμε ιδέα για Πολυτεχνείο και χούντα, ακούγαμε όμως έναν ιεράρχη να μιλάει με θυμό και μίσος εναντίον κάποιων νέων και ενδόμυχα παίρναμε το μέρος τους. Ήταν η πρώτη μας πολιτική συνειδητοποίηση. Η πρώτη προσωποποιημένη σύγκρουση δικαίου και αδίκου. Ήταν η πρώτη φορά που ο άμβωνας χρησιμοποιήθηκε για αλλότριους σκοπούς, αταίριαστους με το χώρο και την περίσταση.
Ελπίζαμε να είναι και η τελευταία...

Το χρυσόμαλλον δέρας του πολιτισμού

Στους χειμαζόμενους καιρούς μας ιδίως στον πολύπαθο τόπο μας η απελπισία κατακλύζει τις ψυχές μας. Άλλος περισσότερο άλλος λιγότερο νιώθει τη δαμόκλειο σπάθη να επικρέμαται επί της κεφαλής του και την απειλή για το μέλλον του ίδιου και των παιδιών του να φουσκώνει και να πλησιάζει ακάθεκτη.
Ενώπιον αυτής της κατάστασης ποια είναι η λύση; Πού θα βρεθεί μια σανίδα σωτηρίας, για  να σωθούμε; Ποιος θα απλώσει το χέρι του ιδίως προς τα παιδιά μας, που θωρούν τη ζωή τους να κατακλύζεται από χρώματα μαύρα κι άραχλα; Η άποψή μου είναι σταθερή: Τη λύση μπορεί να δώσει μόνο η παιδεία, η καλλιέργεια. Αυτή θα πυροδοτήσει στη συνέχεια τον ενθουσιασμό, το μεράκι και θα διοχετεύσει την οργή που μας πνίγει σε δημιουργικές ατραπούς, σε χώματα εύφορα θα πέσει ως σπόρος για να γεννήσει το αισιόδοξο αύριο για τα παιδιά μας.
Αυτόν το στόχο, την καλλιέργεια των παιδιών μας, διακονεί με θαυμαστή επιτυχία το Γυμνάσιο Αυλώνα. Την περασμένη Κυριακή είχα την τύχη να παρακολουθήσω μια εκδήλωση για τον Οδυσσέα Ελύτη.
Δεν ξέρω αν υπήρξε ένα παιδί που δεν έλαβε μέρος στη σπουδαία αυτήν εκδήλωση. Σίγουρα κανένα δεν ένιωσε πως ήταν εκτός. Η σεμνή διευθύντρια του σχολείου, η Νάντια, που με χίλιους τρόπους προσπαθεί να μείνει στο περιθώριο και να αναδεικνύει τα παιδιά της, μαζί με ολιγάριθμους συνεργάτες της εμπνεύστηκαν και έστησαν μια εκδήλωση που ανέδειξε τον Ελύτη σε όλες του τις πλευρές. Χωρίς να φεισθούν κόπων, χρημάτων, ωρών έστησαν μιαν εικαστική, χορευτική, ποιητική, μουσική παράσταση που μας καθήλωσε. Συνεχώς σκεφτόμουν παρακολουθώντας πως από τέτοια σχολεία θα χαράξει η ελπίδα για μια Ελλάδα με ποιότητα και αξιοπρέπεια.
Θέτοντας σε δεύτερο πλάνο ακόμη και την οικογένειά τους, οι λίγες αυτές δασκάλες εμπνεύστηκαν, σχεδίασαν, προετοίμασαν και παρουσίασαν μια σπουδαία, μιαν καθηλωτική παράσταση. Φεύγοντας από το σχολείο στις πέντε το απόγευμα για αρκετές εβδομάδες, και συνεχίζοντας σε συναντήσεις στα σπίτια τους για πολλές ώρες έφεραν σε πέρας από το ίδιο το σενάριο της παράστασης μέχρι τις τεχνικές μικρολεπτομέρειες. Σκηνοθέτες, χορογράφοι, υπεύθυνοι φωτισμού, υπεύθυνοι μικροφωνικών και τόσα άλλα καθήκοντα τα διεκπεραίωσαν άριστα οι λίγες δασκάλες με τη συνεργασία των παιδιών τους.
Τα παιδιά φρόντιζαν τα ηλεκτρονικά, τα βίντεο, τις μουσικές σαν έμπειροι επαγγελματίες αλλά και με πόση αγωνία, ώστε να βγούν όλα τέλεια. Υπεύθυνα, έμπειρα, με λαχτάρα και ενθουσιασμό όλα τα παιδιά εκτέλεσαν ένα υπέροχο έργο.
Κι όταν ολοκληρώθηκε η παράσταση, ένας πλουσιοπάροχος μπουφές, έργο των οικογενειών των δασκάλων και των μαθητών, συμπλήρωσε τη δίωρη πανδαισία και γευστικά.
Παράλληλα με την εκδήλωση λειτούργησε και μια έκθεση καλών τεχνών με έργα εμπνευσμένα από τον Ελύτη που είχε μεταφερθεί από το Πολυτεχνείο Αθηνών.
Όλα τα παιδιά ενθουσίασαν τους θεατές, συγκίνησαν τους δασκάλους τους κι εμάς τους θεατές και έδειξαν πώς κερδίζεται η μάχη του πολιτισμού, πώς στήνεται ένα ευοίωνο μέλλον και πώς ανατρέφονται πολίτες με ποιότητα που θα αναζητούν πάντοτε στη ζωή τους ένα χρυσόμαλλο δέρας.
Εκφράζω προς όλους τη συγκίνηση και το θαυμασμό μου.

Ο ...προβληματικός

Κάποτε σε σχολείο ευνοημένης περιοχής της Αττικής συνάντησα μια ιδιαίτερα δύσκολη περίπτωση μαθητή. Πολύ εύστροφος, με χιούμορ πολύ αναπτυγμένο, ικανότατος στα θετικά μαθήματα που παρακολουθούσε (πήγαινε για γιατρός), αγαπητός στους συμμαθητές του. Ομως οι σχέσεις του με τους διδάσκοντες ήταν γεμάτες ένταση, συγκρούσεις, αποβολές κτλ. Όταν ανέλαβα την τάξη, αντιμετώπισα έναν μαθητή χωρίς βιβλία, χωρίς τετράδιο, χωρίς στιλό, χωρίς ενδιαφέρον, χωρίς διάθεση να συνεργαστεί, αλλά αντιθέτως κάθε στιγμή έτοιμο να βάλει μπουρλότο στα νεύρα του διδάσκοντος είτε με ένα κρύο χιούμορ είτε με έντονη ειρωνεία. Κατά το παρελθόν είχε και άλλα περιστατικά απειθαρχίας, χωρίς ίχνος επικίνδυνης ή παραβατικής συμπεριφοράς (τσιγάρα, ουσίες, κλοπές κτό.). Τα μόνα παραπτώματά του ήταν η απειθαρχία και η συνεχής πρόκληση γενικότερα ταραχής. Οι συμμαθητές του μου μετέφεραν πως στην υπόλοιπη ζωή του (έξοδοι, φροντιστήρια) η συμπεριφορά του ήταν απολύτως φυσιολογική. Κάποτε σε ένα διαγώνισμα έγραψε κάτι πολύ προκλητικό και τιμωρήθηκε με πολύ σκληρό τρόπο. Ακόμη κι εμένα μπορούσε σε καθημερινή βάση να με εκνευρίζει και να με αναγκάζει να υψώνω τη φωνή μου.
Συζήτησα το θέμα με τον διευθυντή, με τους συναδέλφους, με μερικούς συμμαθητές του και έμαθα αρκετές λεπτομέρειες που με βοήθησαν να καταλάβω πως ήταν μάλλον απλή η επίλυση του προβλήματος.
Σε κάποια στιγμή τον έπιασα και συζήτησα μαζί του αυτά τα φαινόμενα της διαρκώς απείθαρχης συμπεριφοράς του. Δέχτηκε πως η περίπτωση για την οποία είχε τιμωρηθεί πολύ σκληρά ήταν μια εντελώς απερίσκεπτη πράξη που δεν έπρεπε να είχε συμβεί.
Συζητήσαμε για την επιρροή που είχε η εν γένει συμπεριφορά του στην αξιολόγησή του και για τον κίνδυνο που διέτρεχε να μείνει από απουσίες ή να αδικηθεί από τη χαμηλή βαθμολογία. Τα κατανόησε όλα. Δέχτηκε πως χρειαζόταν να αλλάξει συμπεριφορά και να μη δείχνει προκλητικά αδιάφορη στάση και φραστική επιθετικότητα. Σαφώς δεν άλλαξε άρδην το χαρακτήρα ούτε τη συμπεριφορά του. Ωστόσο μπόρεσε να διαχειριστεί καλύτερα, με λιγότερα προβλήματα, τις σχέσεις του με τους δασκάλους του.
Το ερώτημα που θετω πλέον στον εαυτό μου είναι αν προβληματικός ήταν εκείνος ή εμείς που δεν μπορούσαμε να κάνουμε το αυτονόητο. Να τον πλησιάσουμε και να διαμορφώσουμε μαζί του ένα συμβόλαιο συνεργασίας και ειρηνικής συνύπαρξης.
Η απάντηση ας δοθεί από τον καθένα από εσάς.
ΥΓ. Με αφορμή αυτήν την περίπτωση διάβασα ξανά βιβλιογραφία παιδαγωγικών, διαχείρισης προβλημάτων σχολικής τάξης κά. Έβλεπα πως δεν μπορούσα να αυτοσχεδιάζω αντιμετωπίζοντας μια παιδική προσωπικότητα.

Ο δάσκαλος ως λυτρωτής

Είναι αρκετό για να πορευθεί το ελληνικό σχολειό μπροστά να ανταποκρίνεται κάθε λειτουργός του στα καθήκοντά του. Αυτό αρκεί κατά τους πιο συνετούς και προσγειωμένους αναλυτές. Υπάρχουν όμως περιπτώσεις που η ζωή ζητά από τον εκπαιδευτικό να γίνει Δάσκαλος, γονιός, ασπίδα, αγκαλιά και χάδι μαζί. Λίγοι είναι αυτοί που έχουν την τύχη να λειτουργήσουν έτσι. Δεν το αποφασίζουν οι ίδιοι. Η ζωή η ίδια τούς το επιβάλλει.
Σε κάποιο σχολειό της ελλαδικής επικράτειας μια ομάδα εκπαιδευτικών λειτουργεί με διάθεση, με φαντασία, με όρεξη, με θυσίες για το καλό των μαθητών, που δεν είναι άλλο από την καλλιέργειά τους. Μια από αυτές τις δασκάλες τελείωνε ένα μεσημέρι την έβδομη ώρα της, όταν ένα δωδεκάχρονο παιδί τής ζήτησε να βγουν μια βόλτα στην αυλή. Με προθυμία η δασκάλα ακολούθησε το παιδί κι όταν απομακρύνθηκαν αρκετά, το μικρό κορίτσι έσφιξε το χέρι της δασκάλας της, για να βγάλει δυο λέξεις από το στόμα του: -Σώσε μας!
Τα δυο αδέλφια, όπως εκμυστηρεύτηκε το κορίτσι, κακοποιούνταν σωματικά ακόμη και σεξουαλικά από μέλη της οικογένειας και το παιδί μόνο στη δασκάλα του μπορούσε να απευθυνθεί. Αυτή η στιγμή ήταν για την εκπαιδευτικό η πιο συγκινητική και συνάμα η πιο δύσκολη στιγμή της σταδιοδρομίας της.
Αμέσως κινητοποίησε τη διεύθυνση και τους συναδέλφους και ειδοποίησαν την αστυνομία. Έγινε η καταγγελία και τα παιδιά οδηγήθηκαν από την αστυνομία σε παιδικό νοσηλευτικό ίδρυμα, για να βοηθηθούν και να μεθοδευτεί η περαιτέρω φροντίδα τους.
Στο νοσοκομείο οι εκπαιδευτικοί που αποτελούσαν μια μικρή αλλά θαυματουργή ομάδα πρόσεχαν και συντρόφευαν τα παιδιά με ημερήσιες βάρδιες αμέσως μετά το σχολικό πρόγραμμα. Έπρεπε τα παιδιά να μη μένουν μόνα, να νιώθουν πως είχαν κοντά τους κάποιους δικούς τους ανθρώπους και να προστατεύονται από τυχόν ανεπιθύμητες επισκέψεις συγγενών, που είχαν δικαστικά απαγορευτεί.
Τα παιδιά αυτά σώθηκαν. Αποκαταστάθηκαν κοντά σε συγγενικό πρόσωπο και ζουν σήμερα με τον εφιάλτη απλώς στη μνήμη τους.
Οι άνθρωποι αυτοί, οι δάσκαλοι αυτοί είναι η ελπίδα που έχει η ελληνική κοινωνία για να ονειρεύεται ένα πιο ευοίωνο αύριο. Λίγοι αρκούν σε κάθε σχολείο, για να αλλάξει το κλίμα. Δυο-τρεις είναι αρκετοί, για να επιβάλουν την κουλτούρα της προσφοράς. Αρκετοί θα ακολουθήσουν και θα υποστηρίξουν. Έτσι αλλάζει ένα σχολείο και μετατρέπεται από δημόσια υπηρεσία σε φωλιά διαπαιδαγώγησης ΑΝΘΡΩΠΩΝ.

Η ...κυρία από την Αθήνα

Το λαχείο του διορισμού για έναν δημόσιο εκπαιδευτικό μπορεί να είναι -σπανίως- τυχερό ή -πολύ συνηθέστερα- η αρχή μιας μικρής ή μεγάλης περιπέτειας. Έτσι το έβλεπα μέχρι πρόσφατα, όταν συναδέλφισσα μου αφηγήθηκε τη σχετική της εμπειρία.
Στο ορεινό χωριό της ακριτικής επαρχίας ο ερχομός ενός πρωτευουσιάνου δεν είναι εξορία ή δεν είναι απλώς εξορία. Είναι αρκετές φορές και μια μεγάλη ευκαιρία για τα παιδιά αυτά να έρθουν σε επαφή με την αθηναϊκή ή τη θεσσαλονικιώτικη πηγή πολιτισμού μέσω ενός ζωντανού ...αντιπροσώπου.
Έτσι και η ευλογημένη συναδέλφισσα άκουσε το διορισμό της στο ορεινό χωριό της λεβεντογέννας με μεγάλο φόβο. Σκέφτηκε τη δυσκολία μετακίνησης, εγκατάστασης και συγχρωτισμού με αυτά τα παιδιά της ακριτικής περιοχής.
Ωστόσο η εμπειρία της υπήρξε συγκινητική. Τα παιδιά αντιμετώπιζαν τους ...ξένους και ιδίως τις ξένες καθηγήτριες με απέραντη ευγένεια και καλοσύνη. Η συμπεριφορά τους άκρως συγκινητική για τους δασκάλους, που πολύ γρήγορα άρχισαν να δένονται με τα παιδιά και να τα αγαπάνε όπως μόνο οι δάσκαλοι ξέρουν. Καλύτερα και από τα ίδια τους τα παιδιά.
Κάθε που η δασκάλα τους πήγαινε στην Αθήνα, για να επισκεφτεί την οικογένειά της, γυρίζοντας διηγιόταν στους μαθητές ότι πήγε στο θέατρο, είδε μια ταινία στον κινηματογράφο και τα παιδιά ρωτούσαν με απέραντη διάθεση να μάθουν, να γευτούν τα νάματα του ...αθηναϊκού πολιτισμού από την αγαπημένη τους δασκάλα.
Τότε άρχισε να συνειδητοποιεί η δάσκάλα τους την πελώρια ευθύνη που αναλάμβανε στους ώμους της. Γιατί δεν ήταν μια απλή δημόσια υπάλληλος, δεν ήταν μια απλή καθηγήτρια. Ήταν η επαφή των αγαπημένων της μαθητών με τον πολιτισμό και την τύρβη του άστεως.
Στη λήξη της χρονιάς οι μαθητές οργάνωσαν ένα τραπέζι για τους δασκάλους τους πάνω στο βουνό, σε ένα μιτάτο, εκεί που περνούσαν εργαζόμενοι τα απογέματά τους. Υπέροχα φαγητά, φροντίδα για την άνεση των δασκάλων, μέχρι και προστασία από τη βροχή προέβλεψαν για τους δασκάλους και διαμεσολαβητές τους με τον πολιτισμό.
Αυτά όλα τα όμορφα που έζησε η δασκάλα στο κρητικό βουνό το χιλιοτραγουδισμένο έκαναν τα μάτια της να υγραίνονται όταν έφευγε με μετάθεση από τη λεβεντογέννα.
Τα συναισθήματά της για τους μαθητές της της Κρήτης ακόμη ολοζώντανα.
Γι' αυτό άλλωστε τα μάθκια της ογράθηκαν πάλε, όταν αναθίβανε και διηγιόταν τα χρόνια της στση Κρήτης τα βουνά.