Ο "εθνικός" ποιητής

Στα νιάτα μας κακοπάθαμε ως μαθητές κυρίως από την ημιμάθεια ή και από την ανελεύθερη στάση ορισμένων διδασκόντων οι οποίοι αγωνίζονταν υπέρ βωμών και εστιών ...εναντίον μας. Μια τέτοια περίπτωση ήταν και η Σουβλίτσα. Έτσι την είχαμε ονομάσει, επειδή θύμιζε την πρωταγωνίστρια ενός παιδικού προγράμματος της τότε τηλεόρασης.
Γλοιώδης, υποτακτική προς το λυκειάρχη, πατριώτισσα υπέρ το δέον και από συνήθεια αντικομμουνίστρια. Είχε, βλέπετε, και σύζυγο από τις Ένοπλες Δυνάμεις.
Κάποτε δίδασκε Ελεύθερους Πολιορκημένους. Δε δίδασκε ακριβώς. Μάλλον προσπαθούσε να μας κάνει να μισήσουμε τον κόντε Διονύσιο. Ο εθνικός μας ποιητής μία, ο εθνικός μας ποιητής δύο κοκ. Όσο όμως κι αν προσπαθούσε, η ομορφιά του ποιήματος δεν αμαυρωνόταν. Σήκωσα λοιπόν το χέρι μου, κατ' εξαίρεση στη συνειδητή αποχή μου από το μάθημά της, και τη ρώτησα γιατί επιμένει στο εθνικός την ώρα που το ποίημα είναι τόσο όμορφο από καθαρά καλλιτεχνική πλευρά. Ας ξεχάσουμε τον εθνικό ποιητή και ας απολαύσουμε τον ποιητή Σολωμό.
Η απάντησή της ήταν αυστηρή και ταυτόχρονα ενδεικτική βαθέος πανικού:
-Ο ποιητής, Μιχ..., είναι ο εθνικός μας ποιητής. Δε θα σε αφήσω να τον παρουσιάσεις σαν κομμουνιστή.

Τόσα ήξερε, τόσα μπορούσε, τόσα καταλάβαινε.

Ο θυμωμένος δάσκαλός μου

Τον γνώρισα στην ιστοχώρα, αλλά από την αρχή ήξερα το πρόσωπό του. Ήταν ο δάσκαλος που ποτέ δεν είχα και μου τον έστειλε ο από μηχανής θεός του μηχανικού σύμπαντος. Κάλλιο αργά... Μου κατέρριψε ένα ένα τα οδοφράγματά που είχα στήσει, για να μην αναμετρηθώ με ολάκερη την Ευθύνη. Το "έλα μωρέ ποια είμαι εγώ που θα σώσω την παιδεία", το "δεν φταίω εγώ για τα χάλια της παιδείας, εγώ είμαι καλό παιδί", το "δεν ασχολούμαι με τους άλλους, κοιτάω τη δουλειά μου", το "αφήνω τους μαθητές στην ησυχία τους, αν την επιλέξουν, ακόμα κι αν είναι τηλεαποχαυνωτική, ψυχοφθόρα και πνευματοκτόνος", το "δεν μπορώ μόνη μου, θέλω κι άλλους δέκα να με στηρίζουν κι έναν ηγέτη να με εμπνέει κι άλλους πενήντα να με χειροκροτάνε πότε πότε", το "δεν έχω τίποτα να παίξω στα παιδιά, όλα είναι σχετικά και αμφισβητήσιμα". Ακόμη και την απέχθειά μου για τα λατινικά διασάλευσε επικίνδυνα και τραυμάτισε ανεπανόρθωτα τη σθεναρή πεποίθησή μου για τη διδασκαλία των αρχαίων στο γυμνάσιο.
Η αρματωσιά του η φιλολογική, αν και υπερέχει ακόμα κι από αυτή των πιο καταρτισμένων ομοτέχνων μας, δεν τον εμποδίζει να μοιράζει τα αγαθά της απλόχερα μέσα από ιστοσελίδα, ιστολόγια, και στην περίπτωσή μου, από ένα θησαυρό ηλεκτρονικών σημειώσεων που μου χάρισε πριν να φύγω για το νησί μου. Τόσο δυσεύρετη χειρονομία στους κύκλους μας και στους καιρούς μας.
Από κείνη τη μέρα που συναντηθήκαμε στην ημερίδα για το Σολωμό, βρεθήκαμε όχι μόνο με κοινούς αγαπημένους φίλους, με την Κατερίνα του και το Μαράκι του της αυγής, σε ποιητικές παρουσιάσεις, παιδαγωγικά σεμινάρια και φιλολογικές ημερίδες, αλλά τον φέρνω μαζί μου στο σχολείο, με φέρνει μάλλον εκείνος στο σχολείο που έχει ονειρευτεί και οικοδομεί με το θυμό του και την αγάπη του.

Εκείνη τη μέρα που πρωτοσυναντηθήκαμε στον έξω κόσμο, που με γνώρισε, λέει, χωρίς να με έχει δει, από τα κείμενά μου (δεν ζήτησα διευκρινίσεις επ' αυτού, τώρα που το σκέπτομαι), του είχα πει ότι είναι από τους λίγους ανθρώπους που έχω δει να θυμώνουν με τα χάλια της εκπαίδευσης. Κι ότι δεν αξιώθηκα σε σπουδαίους δασκάλους του είχα πει. Να, που συνδυάστηκαν αυτά τα δυο τόσο ιδανικά στο πρόσωπό του και έγινε ο δάσκαλός μου στο να θυμώνω και να αντιδρώ και να αντιστέκομαι σε ό,τι χαλάει το σχολείο που ονειρευτήκαμε και μπορούμε να χτίσουμε. Μαζί...
Χρόνια σου πολλά, δάσκαλε...

Τα παιδιά που με δίδαξαν πολλά

Τούτες τις γιορτινές μέρες ο νους του καθενός μας ταξιδεύει σε ωραίες στιγμές, σε αγαπημένα πρόσωπα, σε αναμνήσεις που τον διαμόρφωσαν είτε θετικά είτε αρνητικά. Εγώ θα αφηγηθώ την ιστορία μιας τάξης μου. Της τάξης μου.
Είναι τα παιδιά που με ανάγκασαν να μάθω πολλά, τα παιδιά που με έκαναν συνειδητοποιημένο δάσκαλο, ή που με βοήθησαν να συνειδητοποιηθώ πάρα πολύ. Έζησα μαζί τους μια χρονιά ως δάσκαλος τάξης και ζω μαζί τους όλα τα υπόλοιπα χρόνια ως δάσκαλος, φίλος, σύμβουλος και πατέρας.
Με τον καθένα και την καθεμιά έχω αναμνήσεις ξεχωριστές, συγκινητικές, πολύ δυνατές και οπωσδήποτε αληθινές. Πολλές τις έχω ήδη αφηγηθεί στα θρανία. Το τηλεφώνημα της Μαρίνας, τις ατέλειωτες ψυχαναλύσεις και συμβουλές στην Παναγιώτα, τη συνεργασία με τον χουζουρο-Ανέστη, την επαγγελματική συνεργασία (και περηφάνια μου για) τη Μαρία, την ανησυχία μου για τη Βάλια, το όνειρο της Βάσως να γίνει κομμώτρια (αν και σπουδάζει φιλόλογος) κτλ.
Θυμάμαι το ευγενικό χαμόγελο της Μαρίας, τα πολύ τιμητικά για μένα λόγια της Ειρήνης ("Κϋριε, όποτε κάνουμε μάθημα, θέλω να γίνω καθηγήτρια"), την επαναστατικότητα του Κωνσταντίνου, την ωραία μαγκιά του Δημήτρη, την άκρα αλλά συμπαθητική σπατάλη χρόνου του Παναγιώτη, το υπέροχο παραμύθι της Νικολέτας, τους έρωτές τους, ευτυχισμένους και μη, τη στενόχωρη ψυχή και το όμορφο πρόσωπο της Νίκης, την άφατη ευγένεια και επαγγελματική τελειότητα στο διάβασμα της Ακριβής.
Αναπολώ τη λατρεία της Γαβριέλας για τους ρεμπέτες και το ρεμπέτικο, την αγγελική Χριστίνα με το βιτριολικό χιούμορ, το Θανάση με τα μαγικά χέρια και την αφιέρωση που μου έκανε στο γκράφιτι του σχολείου ο αχρείος, τη θεατρίνα μας τη Μιράντα, που ζητούσε βιβλία και θα μας κάνει περήφανους αύριο στο παλκοσένικο, την Πόπη που ήταν αδελφή και μάνα του μικρού της αδελφού, τη Νάνσυ με τις ανασφάλειές της και τη δίψα για μάθηση.
Γνώρισα ακόμη, αν και δεν τους είχα μαθητές, τον Τόλη με το μηχανάκι του και τη Γιώτα με το λαμπερό χαμόγελο, που ήρθαν στην Τρίτη τάξη, όταν είχα φύγει από το σχολείο.
Όλα αυτά τα παιδιά, μαζί με τα άλλα, της τότε πρώτης, στα οποία δεν έκανα μάθημα, αλλά επίσης αγάπησα πολύ, με δίδαξαν πολλά. Κυρίως με βοήθησαν να καταλάβω πως είμαι ο πιο ευτυχισμένος άνθρωπος στον κόσμο, γιατί δίνοντας ελάχιστη φροντίδα εισέπραξα απέραντη αγάπη και ευτυχία.
Σε όλους αυτούς στέλνω τις ευχαριστίες μου και μια απειλή:
Τα φετινά παιδιά δεν υστερούν καθόλου σε σχέση με εσάς. Είναι από την ίδια πάστα με εσάς.
Δημιουργική χρονιά, παίδες!

Natasha's Tennis Club

Όλα άρχισαν στην ηλικία της αθωότητος, εκεί στις αρχές του '80, όταν στις ανέμελες, αλλά καθόλου αθώες, όπως αποδείχθηκε, φοιτητικές συντροφιές, έκανα το λάθος να αποκαλύψω ότι στο χωριό μου μικρή έπαιζα τένις, εννοώντας ρακέτες, αφού έτσι τις λέγαμε τότε τις ρακέτες, οι... κατοικούντες την Μικράν Αγγλίαν. Κάποια ψυχή που το άκουσε δεν το ξέχασε ποτέ και επί 20 χρόνια το διατυμπάνιζε σε όποια παρέα βρισκόμασταν μαζί: "Μη τη βλέπετε έτσι, έπαιζε τένις μικρή στο χωριό της."
Είχε δεν είχε, το ξεφούρνισε και σε μια παρέα συναδέλφων, που συναγωνίζονταν ο ένας τον άλλον σε πλάκες και φάρσες. Ε...κι εγώ δεν υστερούσα καθόλου, είχα κάνει από μία... μικρή φαρσούλα στους δύο ιθύνοντες αρχιφαρσέρ και μου το κράταγαν μανιάτικο.
Ένα πρωί λοιπόν έρχεται η μάνα μου στο σπίτι και μου λέει: "Μα τι ταμπέλες έχει στο δρόμο, ανοίγει κανένα μαγαζί;" Βγαίνω έξω και πέφτω απάνω στην πρώτη πινακίδα...επαγγελματικού επιπέδου (ήταν και καλλιτέχνης στην παρέα) "Natasha's Tennis club" και ένα βέλος να δείχνει καρσί στο σπίτι μου. Λίγο παρακάτω πάλι το ίδιο με ένδειξη απόστασης και με το ίδιο θανατηφόρο βέλος. Ευτυχώς προλάβαμε να κρατήσουμε τη μία για ενθύμιο, την άλλη την πρόλαβαν οι φαρσέρ. Και φαίνεται είχε μεγάλη επιτυχία η καμπάνια, γιατί τόσα χρόνια μετά, ακόμη μας ρωτάνε αν άνοιξε εκείνο το μαγαζί στη γειτονιά μας.
Η "εκδίκησή" όμως ήρθε με ένα μεγάλο γήπεδο, το μοναδικό της περιοχής, που κοσμεί το ταπεινό χωριουδάκι της... τενίστριας. Της το όφειλε ο φίλος της, ηθικός αυτουργός της φάρσας και νυν δημοτικός άρχων, μετά από τόσα χρόνια καζούρας.

Η βιντεοκάμερα

H βιντεοκάμερα ήταν το νέο μας απόκτημα, εκεί στα τέλη του '80, και ο μαθηματικός μας και νυν δήμαρχος, την έβαλε επ' ώμου και τριγύρναγε στις τάξεις, γράφοντας τους μαθητές, που μόλις τον έβλεπαν, έκαναν σαν θαυμαστές του Έλβις, φώναζαν, στρίγκλιζαν, ούρλιαζαν, σπρώχνονταν για μια θέση στο φακό, πόζαραν σαν ντίβες και ζεν πρεμιέ του Χόλιγουντ. Και οι καθηγητές όλο και έπαιρναν την πόζα τους, μην κρυβόμαστε...
Κι όμως...
Μπήκε και στη Δευτέρα γυμνασίου, την ώρα της Ιλιάδας. Μια ομάδα μαθητών έκανε παρουσίαση και οι άλλοι, επίσης χωρισμένοι σε ομάδες, παρακολουθούσαν και σημείωναν, περιμένοντας τη σειρά τους, για να ρωτήσουν, να σχολιάσουν και να παρουσιάσουν επίσης. Ούτε την καθηγήτρια πρόσεχαν, που κάθοταν σιωπηρή σαν ντροπαλή μαθήτρια στο τελευταίο θρανίο, ούτε, προπαντός ούτε, την κάμερα πρόσεξαν που μπήκε. Της έριξαν ένα αδιάφορο βλέμμα, κάτι σαν "τι θες εσύ εδώ;", και συνέχισαν τη δουλειά τους.
Η καθηγήτρια, πάλι, θα ήθελε πολύ να υπάρχει αυτή η θριαμβευτική στιγμή της παιδείας αποτυπωμένη σε ένα φιλμ και να μην είναι μόνο στη μνήμη της.

Άλλοι καιροί άλλα ήθη

Αυτή η τάξη ήταν η πιο παλιά που είχα εδώ στο νησί. Τους βρήκα στην Γ' λυκείου, όταν πρωτοήρθα, πρωτοδιόριστη, με τον αέρα της κοπέλας της Αθήνας, που έπεσε με...αλεξίπτωτο στον τόπο που άφησε πριν από 7 περίπου χρόνια, ανυποψίαστη για το πόσο ίδια είχαν παραμείνει όλα.
Μια μέρα μπαίνοντας στην τάξη, βρήκα τα παράθυρα και τις κουρτίνες κλειστές και τους μαθητές συγκεντρωμένους να ψιθυρίζουν με συνωμοτικό ύφος. -Τι έγινε, παιδιά;- Κυρία, να σας ρωτήσουμε κάτι; -Φυσικά! Δε ρώταγαν όμως. -Μα, τι πάθατε;- Να...είχαμε τον παπα- Νίκο την προηγούμενη ώρα και κάναμε μια συζήτηση για τις σχέσεις των δύο φύλων.- Και λοιπόν; -Να...μας έλεγε για τις προγαμιαίες σχέσεις...εσείς τι λέτε; Επιτρέπονται; Με γνήσια έκπληξη και χωρίς τον παραμικρό δισταγμό η απάντησή μου: -Αν επιτρέπονται; Όχι, δεν επιτρέπονται, επιβάλλονται!
Οποία επανάστασις! Βρέθηκα λίγο αργότερα καλεσμένη στο γραφείο του λυκειάρχου παπα- Νίκου (αγαπημένου παπά και συναδέλφου, που τον θυμάμαι να βάζει καλάθια στη μπασκέτα με τα ράσα)για τα περαιτέρω.
-Μα, παιδί μου, δεν κάνει να τα λέμε αυτά στους μαθητές, πρέπει να τους συμβουλεύουμε να παντρεύονται και μετά να...
-Παπα- Νίκο, κι αν μετά ανακαλύψουν πως δεν ταιριάζουν; Ξέρω, εσύ πρέπει να τα λες αυτά, άσε με όμως εμένα να λέω τα άλλα, μπας και προλάβουμε κανένα δυστυχισμένο γάμο.
Κι όλα αυτά στα μέσα του '80, όταν οι μαθήτριές μου στην Αθήνα στο φροντιστήριο, είχαν αρχίσει, δυστυχώς, τις εκτρώσεις.
Ουδέν κακόν...

Σκουπίδια και σχολείο

Άργησα να ανταποκριθώ στις σειρήνες του δημοσίου, γιατί δούλευα στον ιδιωτικό τομέα σε συνθήκες έντονου ανταγωνισμού. Όταν λοιπόν ενέδωσα στις πιέσεις αγαπημένου προσώπου και αποφάσισα να διοριστώ στο δημόσιο, ήμουν τυχερός. Διορίστηκα στη Δυτική Αττική, όπου άνοιξαν θέσεις φιλολόγων (περίπου 40) μετά από αρκετά χρόνια. Τοποθετήθηκα λοιπόν σε ένα ήσυχο περιφερειακό γυμνάσιο της Διεύθυνσης την αυλή του οποίου στόλιζαν τα φουγάρα των Διυλιστηρίων και οι θόρυβοι της εθνικής.
Στο πλαίσιο των καθηκόντων μου ήταν και οι εφημερίες. Μια από αυτές ήταν στο προαύλιο. Βγήκα λοιπόν την πρώτη φορά, στάθηκα σε μιαν άκρη και επιτηρούσα τη χαρά των παιδιών: ποδόσφαιρο, κυνηγητό, βόλεϊ κτλ. Μου έκανε λοιπόν τότε αλγεινή εντύπωση η κατάσταση του προαυλίου. Γεμάτο με κάθε είδους σκουπίδια: μπουκαλάκια, χαρτόκουτα χυμών, κρουασάν, πατατάκια και άπειρα άλλα.
Παρατήρησα λοιπόν για ένα-δυο διαλείμματα τη συμπεριφορά των μαθητών. Όταν τέλειωνε την τυρόπιτα, άνοιγε το χέρι του και απελευθέρωνε στο έδαφος το χαρτί. Όταν έπινε το χυμό, έδινε μια κλοτσιά στο κουτί και για λίγο το έκανε μπάλα ποδοσφαίρου. Μια απίστευτη κατάντια.
Στο τρίτο διάλειμμα, πριν βγω έξω για εφημερία, ζήτησα από το κυλικείο γάντια μιας χρήσης και δυο-τρεις σακούλες πλαστικές.
Βγήκα έξω, φόρεσα ένα γάντι και άρχισα να μαζεύω σκουπίδια.
-Κύριε, τα σκουπίδια μαζεύετε;
-Κύριε, σκουπιδιάρης είστε;
-Κύριε, να μαζεύω κι εγώ;
Στον τρίτο απάντησα:
-Ναι, αλλά φορώντας γάντι.
Σε πέντε λεπτά 20-30 μαθητές γέμισαν τις σακούλες που κρατούσα.

Η συνέχεια ήταν πιο απλή. Γιατί πλέον ο μαθητής που είχε λερώσει ήξερε πως ο ίδιος θα τα μάζευε και γι' αυτό λέρωνε πολύ λιγότερο έως καθόλου.

Η άλλη εκδοχή, η φασιστική, επιτάσσει:
-Ελάτε εδώ εσείς οι είκοσι. Τσακιστείτε να μαζέψετε τις βρομιές που έχετε κάνει, λέει ο εκπαιδευτικός που επιτηρεί τους μαθητές-σκουπιδιάρηδες καπνίζοντας ευτυχισμένος το τσιγάρο του και πετώντας το στο τέλος στο έδαφος.