Η Τρίτη Γυμνασίου και οι εξωγήινοι

Τι περιμένουμε από μια Τρίτη Γυμνασίου στην Ιστορία; Πόσο λογικό και φυσικό είναι να κατανοούν ένα δύσκολο βιβλίο, να χρησιμοποιούν ιστορική ορολογία, να μαθαίνουν τα σημαντικά σημεία, χωρίς να παπαγαλίζουν, να είναι σε θέση να κρίνουν γεγονότα και πρόσωπα και να αντιλαμβάνονται την ιστορική συνέχεια ως παρόν και μέλλον; Τι είδους δεξιότητες απαιτούν αυτοί οι στόχοι; Κατανόηση κειμένου, κατοχή λεξιλογίου υψηλού επιπέδου, κριτική και αφαιρετική ικανότητα, προφορική και γραπτή έκφραση, τουλάχιστον μετρίου επιπέδου, και όλα αυτά συνδυασμένα με ένα έστω μέτριο ενδιαφέρον για το μάθημα, που να εκδηλώνεται με στοιχειώδη προσοχή κατά τη διάρκειά του.
Όταν μπαίνεις σε μια τάξη που δεν έχει σχεδόν τίποτε από τα παραπάνω- εκτός ίσως από το τελευταίο- και τα πρώτα γραπτά τεστ είναι αποκαρδιωτικά, σίγουρα δεν ελπίζεις σε θαύματα. Ξέρεις ότι αυτά δεν κατακτώνται εύκολα και γρήγορα και σε περιμένει πολλή δουλειά και άλλες τόσες απογοητεύσεις. Περνάνε 3 μήνες με βήμα σημειωτόν, αλλάζεις τελείως όλες τις δοκιμασμένες μεθόδους, παραιτείσαι από όλες τις ευκολίες σου, γυρνάς στα απλά που δεν είναι απλά, στα αυτονόητα που δεν είναι αυτονόητα και πάλι είσαι στο ίδιο σημείο, στην Πρώτη μικρή, συλλαβίζοντας το λου και το α και ελπίζοντας να αξιωθείς τουλάχιστον να ακούσεις από τα "πρωτάκια" σου μια κανονική "ανάγνωση", έναν ιστορικό αλφαβητισμό, που λένε και οι ειδικοί.
Σε κάποια στιγμή έχεις τη φαεινή ιδέα να τους δείξεις μια εργασία κάποιας άλλης Τρίτης αρκετά χρόνια πριν, που είχε θέμα της την παιδική εργασία κατά την περίοδο της βιομηχανικής επανάστασης. Κατά βάθος έχεις ενδοιασμούς. Μήπως τους κάνω να νιώσουν κατώτεροι; Μήπως έμμεσα τους υποδεικνύω πώς είναι μια "καλή" Τρίτη Γυμνασίου στην Ιστορία; Ευτυχώς, δεν με σταμάτησαν αυτές οι σκέψεις.
Στην προβολή, ήταν όλο αυτιά και μάτια. Ζήτησαν και να χορέψουν με τους Πινκ Φλόιντ, τους το επέτρεψα με ενθουσιασμό, αλλά δεν κουνήθηκαν.
Μετά, ήρθε το απροειδοποίητο επαναληπτικό τεστ - ναι, ξέρω, δεν υπάρχει τέτοιο πράγμα στη νομοθεσία, δική μου πατέντα είναι, για να δω τι θυμούνται, όταν ξεχάσουν αυτά που διδάχτηκαν και κρατάνε προαιρετικά τη βαθμολογία- πάνω στο Διαφωτισμό, την Αμερικανική και τη Γαλλική Επανάσταση. Τα αποτελέσματα πάνω από τις προσδοκίες μου οπωσδήποτε, αλλά σε αναμενόμενα πλαίσια.
Αυτό που δεν ήταν καθόλου αναμενόμενο ήταν το τελευταίο μάθημα με θέμα την αποικιοκρατία. Ο διάλογος που αναπτύχθηκε, η ποιότητα των απαντήσεων, η κατάκτηση της ορολογίας στον προφορικό λόγο, η ευχέρεια με την οποία ανακαλούσαν προηγούμενη ύλη και οι συσχετισμοί με το σήμερα, μου έδωσαν την εντύπωση ότι εξωγήινοι απήγαγαν τους μαθητές μου και μου έφεραν άλλους, όπως ακριβώς τους είχα ονειρευτεί!
Ή μπορεί και η εξωγήινη να είμαι εγώ που δεν έμαθα ότι ακόμα κι αν μια τάξη σέρνεται, αν της βάλεις το κατάλληλο τραγούδι, μπορεί να ανακαλύψεις ότι πετάει.

Οι γλωσσικές ποικιλίες της Α΄Λυκείου: Πολύγλωσσοι μαθητές, άλαλη φιλόλογος

Μερικές φορές όσο καλά προετοιμασμένο κι αν είναι ένα μάθημα, δεν καταφέρνει να ξεφύγει από το μέτριο και το αναμενόμενο κι άλλες πάλι, γίνεται κάτι εκτός προγράμματος, που ξεπερνάει τις προσδοκίες και του πιο αισιόδοξου δασκάλου. Έτσι στο ξαφνικό, σε μια στιγμή, έχεις ένα κατάδικό σου μικρό καθημερινό θαύμα, όπως αυτό:
Είμαστε στην ενότητα γλωσσικές ποικιλίες με την Α΄λυκείου, στο θέμα της γλωσσομάθειας. Στο πρώτο μέρος, της προφορικής έκφρασης, οι μαθητές προετοίμασαν μικρές ομιλίες σε μια ξένη γλώσσα: αγγλικά, γερμανικά, γαλλικά, ιταλικά, αλβανικά. Ακούγαμε λοιπόν με πολλή προσοχή αυτές τις ωραίες ομιλίες και χαιρόμασταν  και τις πιο ακαταλαβίστικες από αυτές, γιατί αυτή είναι η μαγεία της γλώσσας: σε γοητεύει ακόμα κι αν δεν καταλαβαίνεις λέξη, με τη μουσική της, τους ιδιαίτερους επιτονισμούς της, την ποικιλία των φθόγγων της. Η αλήθεια είναι πως διέκρινα ένα δισταγμό στους μαθητές από την Αλβανία να μιλήσουν τη μητρική τους γλώσσα, αλλά, ευτυχώς, ξεπεράστηκε γρήγορα και μας έφεραν και ομιλίες στα αλβανικά. Πού να το φαντάζονταν όμως ότι θα άκουγαν τη μητρική τους γλώσσα κι από ένα γέννημα θρέμμα Ανδριωτάκι, που είχε φέρει την πιο πρωτότυπη ομιλία της τάξης γραμμένη στα αρβανίτικα, την τοπική διάλεκτο του χωριού του πατέρα του!
Τα παιδιά συνέχισαν να συζητούν για τις γλώσσες και τα κοινά τους στοιχεία, η διδάσκουσα όμως μάλλον ξέχασε τα λόγια της στη συνέχεια του μαθήματος.

Ο σπάνιος μαθητής

Yπάρχουν πολλά είδη σπανιότητας στη φύση και στην κοινωνία, αλλά νομίζω ότι έχω το θλιβερό προνόμιο να έχω συναντήσει- σε μια παλιά και σκοτεινή εποχή- το πιο σπάνιο, ίσως και μοναδικό, είδος μαθητή στην ιστορία της ελληνικής εκπαίδευσης των νεότερων χρόνων. Τι το ιδιαίτερο είχε αυτό το παιδί; Φαινομενικά, τίποτε απολύτως. Ήταν ένα ευγενικό και καλοπροαίρετο πλάσμα, με επιμέλεια και ενδιαφέρον για το μάθημα, με μέτριες επιδόσεις και με πολύ καλή συμπεριφορά στην τάξη.
Τι μπορεί να τον καθιστά τόσο σπάνιο, ενώ είναι ο ορισμός του μέσου όρου των μαθητών μας (ευτυχώς); Συμβαίνει να είναι ο μοναδικός μαθητής που απορρίφθηκε στις παραπεμπτικές εξετάσεις του Σεπτεμβρίου σε ένα μάθημα και επανέλαβε την τάξη, παίρνοντας γραπτό βαθμό πάνω από τη βάση και κάτω από τη βάση στα προφορικά! Αυτό το παιδί έχασε τη χρονιά του, επειδή δεν τα "είπε καλά" στα προφορικά. Για οποιονδήποτε έχει έστω και μισό χρόνο θητεία στη μέση εκπαίδευση είναι γνωστό ότι τα προφορικά είναι υπέρ του μαθητή, ακόμα κι αν τα γραπτά του είναι πολύ κάτω από 10. Κι όμως, γι' αυτό το παιδί, δυο δάσκαλοί του υπέγραψαν προφορικό βαθμό κάτω από τη βάση και τον άφησαν στην ίδια τάξη.
Αυτό όμως που τον καθιστά σπάνιο δεν σας το αποκάλυψα ακόμα: Ο μαθητής αυτός δεν μίσησε το σχολείο, ούτε τους καθηγητές. Κατάφερε να διατηρήσει την επιμέλειά του, την αγάπη του για τη μάθηση, το χαμόγελό του, και να μην προδίδει ποτέ και σε κανέναν τα εύσημα της σπανιότητάς του.
Για τους λόγους αυτούς, θεωρώ μεγάλη τιμή και χαρά που τον είχα κάποτε στην τάξη μου.

Ομαδικές ιστορίες

Αφορμή γι'αυτή την ανάρτηση, μια πολύ ενδιαφέρουσα συζήτηση μεταξύ συναδέλφων, σε ένα φιλόξενο wiki, για την ομαδική μέθοδο διδασκαλίας.
Ήτανε λοιπόν μια φορά μια τάξη, Β΄Γυμνασίου- τώρα αυτά τα παιδιά έχουν αρχίσει να κάνουν δικά τους παιδιά- που τους άρεσε να δουλεύουν με ομάδες την Ιλιάδα. Ήταν η πιο ξεκούραστη χρονιά μου γιατί παρακολουθούσα πολύ ωραία μαθήματα και έμαθα πολλά πράγματα. Εκείνη την εποχή αποκτήσαμε ως σχολείο με δωρεά μια βιντεοκάμερα. Την πήρε λοιπόν ένας συνάδελφος και άρχισε να παίζει. Έμπαινε στις τάξεις και βιντεοσκοπούσε. Μόλις τον έβλεπαν οι μαθητές ξεσηκώνονταν, φώναζαν, έπαιρναν πόζες. Πλήρης διάλυση. Μπαίνει και στη Β΄ Γυμνασίου, την ώρα που παρουσίαζε μια ομάδα και οι άλλες παρακολουθούσαν. Σαν να μην είχε μπει! Του έριξαν μια ματιά και γύρισαν στην παρουσίαση. Σχεδόν ως ενόχληση τον είδαν. Αν είχε σωθεί αυτό το βίντεο, δεν θα είχαμε χρεία άλλων μαρτύρων για την αξία της ομαδικής διδασκαλίας.
Το άλλο γεγονός  συνέβη σε ένα σχολείο της Αθήνας, στο μάθημα της ιστορίας της Γ΄ Γυμνασίου. Εκεί με ένα τμήμα είχαμε δουλέψει με ομάδες πολύ καλά για αρκετό καιρό, ώσπου ξέσπασε μια... επανάσταση. Ήρθαν και με βρήκαν κάποιοι καλοί μαθητές αγανακτισμένοι: "Κυρία, δεν θέλουμε να συνεχίσουμε με ομάδες. Κάποιοι δεν δουλεύουν καθόλου και μας κρεμάνε. Εμείς έτσι κι αλλιώς βγάζουμε όλη τη δουλειά." Τι να κάνω κι εγώ, μπαίνω στην τάξη και ανακοινώνω ότι δεν θα συνεχίσουμε με ομάδες, γιατί δεν συμφωνούν όλοι οι μαθητές. Σηκώνεται τότε ένας μαθητής, ένας από τους καλύτερους της τάξης, και παίρνει το λόγο: "Γιατί να σταματήσουμε; Είναι κακό να βοηθάμε τους πιο αδύνατους; Πρέπει να κοιτάμε μόνο την πάρτη μας και να κυνηγάμε βαθμούς; Δεν είναι ωραίο να συνεργαζόμαστε αντί να είναι ο καθένας στον κόσμο του;" Πραγματικός ηγέτης. Τους έπεισε χωρίς να παρέμβω καθόλου! Αυτή η τάξη έκανε στο τέλος ένα εκπληκτικό πρότζεκτ για την παιδική εργασία στη βιομηχανική επανάσταση, μεταφράζοντας πηγές από τα αγγλικά, ακόμα και τραγουδώντας τραγούδια της εποχής, ενώ το σχολείο δεν διέθετε ούτε βιβλιοθήκη, ούτε λάπτοπ, ούτε πρόσβαση στο εργαστήριο πληροφορικής. Νομίζω ότι η δυναμική των ομάδων πολλές φορές ξεπερνάει και τις πιο αισιόδοξες προοπτικές, αφού γι' αυτά τα υπέροχα παιδιά, όπως μπορώ να μαθαίνω χάρη στο facebook, συνεχίζεται με την ίδια ποιότητα και στα φοιτητικά τους χρόνια.

Έρωτας στα θρανία

Μια και αυτός ο μήνας για τους εφήβους είναι συνδεδεμένος με τον Άγιο Βαλεντίνο, που αν και ξενόφερτος και εμπορικός, τιμάται ιδιαιτέρως από τη μαθητιώσα νεολαία μας, ας θυμηθώ κι εγώ μια μικρή ιστορία αγάπης από τα θρανία. Το ειδύλλιο ξεκίνησε στο Προνήπιο, όταν, φυσικά, εκείνη πρώτη πρόσεξε εκείνον.Από εκείνη τη στιγμή, κεραυνοβολήθηκε και μη ξέροντας πώς να διαχειριστεί αυτό το άγνωστο συναίσθημα...έκοψε το σχολείο. Αρνιόταν κατηγορηματικά να ξαναπάει, έπεισε και την κολλητή της να τη συντροφεύει στην κατ'οίκον παραμονή και έκαναν μαζί συνωμοτικά σχέδια για το μέλλον τους, ένα μέρος των οποίων κρυφάκουσε η μάνα της και κοψοχόλιασε: "Είσαι να αρραβωνιαστούμε κατευθείαν και να μην ξαναπάμε σχολείο;". Ακόμα και μετά από αυτό, κανείς δεν υποπτευόταν τον πραγματικό λόγο της αποχής, ώσπου μια μέρα στη βόλτα συνάντησε το κοριτσάκι το αγοράκι που της άρεσε. Ο καημενούλης, με το που την είδε, την πλησίασε για να παίξουν, είχε και πολλές μέρες να τη δει, και τότε εκείνη έγινε πύραυλος. Έδωσε μια τρεχάλα μέχρι το σπίτι της και τους άφησε όλους απορημένους και τη μάνα της πλέον υποψιασμένη. Η επιβεβαίωση της υποψίας ήρθε την επόμενη μέρα που την είχε καλέσει ο γείτονας στο πάρτι του και μαζί της όλα τα συνομήλικα του χωριού. Εκεί η κατά τα άλλα κοινωνικότατη και καθόλου ντροπαλή δεσποσύνη, δεν ξεκόλλησε από τη μαμά της, δεν πήγε στο δωμάτιο που ήταν όλα τα παιδιά και ο...γαμπρός, πράγμα εντελώς ασυνήθιστο για κείνη. Τι γίνεται τώρα; Πώς γιατρεύεται ο έρωτας στα 5; Μα ακριβώς όπως γιατρεύεται και στα...35: με την συμβίωση! Από την επομένη εκείνος προσκλήθηκε στο σπίτι εκείνης και άρχισαν να παίζουν μαζί. Η απομυθοποίηση του έρωτα ήρθε με τις πρώτες προστριβές για το ποιος θα πάρει ποιο παιχνίδι κι επειδή το αγοράκι δεν ήταν τόσο πειθήνιο όσο ο...παρτενέρ της Μπάρμπι, έπεσαν και κάτι ψιλές και το ειδύλλιο έληξε άδοξα. Ή μάλλον ευόδωσε τα καταχθόνια σχέδια της μάνας για επιστροφή της άσωτης στα θρανία. Αχ, φαίνεται ότι ο έρωτας στα θρανία είχε πάντα πολλούς εξολοθρευτές, γι΄αυτό είναι να απορεί κανείς πού βρίσκει το κουράγιο και γιορτάζει κάθε χρόνο!

Μεταξύ χαράς και λύπης

Με το φευγιό του '12 είπα να κρατήσω τις πιο σημαντικές στιγμές που έζησα ως δάσκαλος σε αυτόν το χρόνο. Να τες σε λίγες αράδες.
Είναι πολύ λίγες στιγμές που έζησα μα και τόσο αποκαλυπτικές για μένα, που όσο να 'ναι θα έπρεπε να μη με αιφνιδιάζουν πια. Ωστόσο αιφνιδιάστηκα. Ευτυχώς τόσο ευχάριστα, αν και οι αυθεντικές αυτές στιγμές δεν ήταν μόνο γεμάτες χαρά αλλά περιείχαν και πόνο, προσδοκία, ελπίδα μαζί με λύπη.
Ως δάσκαλος, όταν βλέπω τους μαθητές μου ευτυχισμένους, αποσύρομαι διακριτικά. Όταν όμως λυπούνται, τρέχω κοντά τους, γιατί τότε με χρειάζονται.
Σκηνή 1η: Ανεβαίνουμε στα Γυάλινα Γιάννενα του Γκανά με την τρίτη μας τάξη. Το εξωστρεφές και άκρως εκδηλωτικό πειραχτήρι του σχολείου μας με ...απειλεί για το επικείμενο ντέρμπι. Του απαντώ αναλόγως. Συζητάμε πολύ, μου ανοίγει την καρδιά του, μου μιλά για το διάβασμα που κάνει φέτος, για τα όνειρά του, για την οικογένεια, για τη χαρά που έρχεται στην εκδρομή (χαρά ασύνορη, μικρού παιδιού). Μου μιλά για τα προσωπικά του, για τον καημό του που κρύβει μέσα του. Δείχνει πόσο σεμνό, ευαίσθητο, αξιόλογο παιδί είναι. Αυτό δεν μπορείς εύκολα να το κερδίσεις στη σκληρή και αγχώδη καθημερινότητα του σχολείου.
Σκηνή 2η: Άλλη αδικημένη ψυχούλα, μαθητής που αδικήθηκε από τον εαυτό του, τις κοινωνικές συνθήκες και από το εκπαιδευτικό μας σύστημα, βγαίνοντας από έναν χώρο μαζικής διασκέδασης, μένει παράμερα. Έχει θυμηθεί και έχει πιει παραπάνω. Χωρίς ιδιαίτερα απρόοπτα φτάνουμε στο κατάλυμά μας και οι συμμαθητές του τον φροντίζουν πολύ, μη επιτρέποντας σε μας να ενδιαφερθούμε περισσότερο. Το επόμενο πρωινό ο μαθητής μας, πολύ ευαισθητοποιημένος και αρκετά ένοχος για ό,τι έγινε, έδειξε πως το μάθημα το έδωσε και το πήρε ο ίδιος, χωρίς να παρέμβουμε εμείς, οι δάσκαλοί του.
Σκηνή 3η: Ανεβαίνουμε στην κάτασπρη φύση, στο χιονισμένο Μονοδένδρι του κεντρικού Ζαγορίου. Πεζοπορία στα χιόνια, κούραση, φωτογραφίες με φόντο την κοιλάδα του Βίκου κι έπειτα επιστροφή σε ένα ζεστό εστιατόριο για να γευματίσουμε μόνο εμείς, οι δάσκαλοι και οι μαθητές. Τι σπουδαίες εικόνες αυτά τα τραπέζια με τις ευτυχισμένες παρέες! Τα χαμόγελα εκείνου του άσπρου μεσημεριού δεν μπορεί να τα αναπληρώσει καμιά αμοιβή, κανένα αντάλλαγμα.
Σκηνή 4η: Την τελευταία βραδιά επιβάλαμε διά ψηφοφορίας μιαν επιλογή ποιότητας. Μια ταβερνούλα στο κέντρο των Ιωαννίνων με ελαφρύ φαγητό όπου δυο σπουδαίες φοιτήτριες (της Φιλολογίας παρακαλώ!) τραγούδησαν μόνο για μας υπέροχα τραγούδια με κοινό παρονομαστή το έντεχνο. Τα παιδιά μας διασκέδασαν, χόρεψαν, χάρηκαν, δέθηκαν ακόμη περισσότερο μεταξύ τους αλλά και με τους δασκάλους τους. Προσέχοντας διακρίνω πως μια ψυχούλα ευαίσθητη και πολύ ποιοτική έλειπε. Βγήκα έξω. Κρύο αρκετό. Στεκόταν σε ένα καγκελάκι διαχωριστικό του δήμου. Ο Βάκχος και οι Μούσες τού είχαν ανοίξει την καρδιά και είχαν βγάλει τον πόνο που έκρυβε μέσα του. Δεν έκανα τίποτε. Διακριτικά κοντά του, δίπλα του, όσο χρειάστηκε για να συνέλθει.

Αυτές είναι λίγες στιγμές που κρατώ ως περιουσία στην ψυχή μου και μακαρίζω εκείνη τη στιγμή στο λύκειο που αποφάσισα να ακολουθήσω αυτήν την επαγγελματική διαδρομή.
Καλή δύναμη στους μαθητές μας και σε όλους τους μαθητές του κόσμου, πλούσιους και φτωχούς, ιδίως σε αυτούς, ελληνάκια και ξενάκια που ζουν στον τόπο μας.
Σας αγαπάμε όλα με όλη μας την ψυχή εξίσου και αδιαίρετα, χωρίς διακρίσεις πλην της περισσότερης αγάπης που έχουμε για τους μαθητές μας που αδίκησε η ζωή.

Οι 300 που δεν ήταν 300

Ο φιλόλογος παλιάς κοπής, εμβριθής μελετητής, αυστηρός δάσκαλος, συγγραφέας και διευθυντής προτύπου σχολείου σε εποχές κάθε άλλο παρά χαλαρές, μίλαγε στην τάξη στα πρώτα χρόνια της μεταπολίτευσης για τον ηρωισμό των 300 που έπεσαν στις Θερμοπύλες, όταν δέχτηκε την παρατήρηση μιας αναιδούς μαθήτριας: -Κύριε, δεν ήταν τριακόσιοι οι πεσόντες, χίλιοι ήταν, έπεσαν και 700 Θεσπιείς. -Τι λες παιδί μου, πού το βρήκες αυτό; Προς τιμήν του πάντως, μπροστά σε όλη την τάξη, αντί να το αγνοήσει, στην καλύτερη περίπτωση, ή και να τα βάλει μαζί της που αμφισβητεί το κύρος του, είπε απλώς:- Καλά θα το κοιτάξω και θα σας πω αύριο. Την άλλη μέρα μπροστά σε όλη την τάξη πάλι, παραδέχτηκε ότι είχε δίκιο η μαθήτρια και ήταν χίλιοι οι πεσόντες.
Αυτό το περιστατικό, δηλωτικό του ήθους ενός συντηρητικού δασκάλου, δείχνει κι αυτό που διάβασα σε μία ανάρτηση πριν από λίγο: Πόσο αγνοημένοι από την ιστορία είναι αυτοί οι Θεσπιείς και γιατί.
Παραθέτω το απόσπασμα και ευχαριστώ την υπέροχη κυρία που μας το θύμισε, θυμίζοντάς μας μαζί και τα "οικεία κακά" που μας ντροπιάζουν σήμερα:

"...Και οι άνθρωποι, εντάξει, τη βρήκανε μέσα στην εντολή της εξουσίας. Ξέρεις αλήθεια πόσοι τη βρίσκουνε, πόσοι γουστάρουν να παίρνουν εντολές και να βολεύονται, παρά να αναλαμβάνουν την ευθύνη των πράξεών τους, που λένε; Σ’ αυτούς τους κερχανατζήδες στηρίζονται όλες οι εξουσίες. Η προσωπική ευθύνη, το να βγεις δηλαδή έξω από τη μήτρα και την εντολή της κοινότητας και να διαμορφώσεις τη δική σου γνώμη και στάση απέναντι στη ζωή, χρειάζεται μεγάλη παλικαριά, και βέβαια σημαίνει φοβερή μοναξιά...
Οι Θεσπιείς λοιπόν, επειδή οι κυβερνήσεις τους μήδισαν, όπως λένε, δηλαδή χέστηκαν απάνω τους, όπως κάνουν όλες οι κυβερνήσεις και οι εξουσίες όταν πρόκειται για εχθρό που υπερτερεί σε δύναμη, όπως θα έλεγε και ο Βαγγέλης... Ρε συ, δεν υπάρχουν πιο απάτριδες από τις κυβερνήσεις και τις εξουσίες γενικά. Ξέρεις γιατί; Για να μη χάσουν την εξουσία τους. Για την υπεράσπιση της εξουσίας τους κάνουν τα πάντα, από γενοκτονίες του ίδιου του λαού τους μέχρι κώλο

στους κατακτητές. Έτσι και δω, δήλωσαν υποταγή στους Πέρσες, είπαν συμμορίτες όσους διαφώνησαν, και ζήσαν αυτοί καλά και μεις καλύτερα, που λένε...

Έλα όμως που υπάρχουν πάντα και κάτι κουτσάβια, που πότε λέγονται Θεσπιείς, πότε λέγονται χριστιανοί, πότε λέγονται Ίωνες, πότε ζηλωτές και πότε κομμουνιστές, που τους χαλάνε τη μανέστρα και κρατάνε ανοιχτό το δρόμο του ανθρώπου... Μη σ’ τα πολυλογώ, εφτακόσιοι Θεσπιείς πήραν το δισάκι τους, ρίξανε μέσα κάνα δυο κεφάλια σκόρδο, ψωμί κι ελιές, και χωρίς καμιά εντολή από κανέναν κερατά, αλλά επειδή πιστεύανε σε κάποιες αξίες, και κυρίως στο δικαίωμα να αρνούνται την υποταγή στον ισχυρότερο, πήγαν στις Θερμοπύλες, πολέμησαν γι’ αυτά που πίστευαν και πέθαναν όλοι τους...

Τώρα είναι θαμμένοι κάτω από την άσφαλτο, μαζί με τους δούλους των Τριακοσίων, όλοι τους ξεχασμένοι από την ιστορία, η οποία θυμάται και τιμά μόνο εκείνους που πήραν εντολή από την εξουσία για να πεθάνουν, κι όχι εκείνους που πίστευαν σε κάτι και γι’ αυτό πέθαναν. Όπως βλέπεις, η συνέχεια της εξουσίας εξασφαλίζεται με όλα τα μέσα. Χέσ’ τα, μην ανοίξω πάλι το στόμα μου για τους δικούς μας, που γράφουν αβέρτα στ’ αρχίδια τους όσους πολεμάν και πεθαίνουν έξω από την εντολή του κόμματος, τροτσκιστές, αναρχικούς, βελουχιώτηδες και λοιπά...

Τελικά να σου πω, έχω πια καταλήξει ότι όλες οι εξουσίες, με τις παραλλαγές τους βέβαια και τις ιδιομορφίες τους, σε ό,τι αφορά την ουσία τους έχουν μια τρομαχτική αλληλεγγύη μεταξύ τους. Τι να πεις... Πιστεύω ότι ο άνθρωπος θα καταφέρει να ζήσει σαν άνθρωπος, όταν καταφέρει να ζήσει σαν άνθρωπος όταν καταφέρει ν’ απαλλαγεί απ’ όλες
τις εξουσίες, τις αυθεντίες και τις ιεραρχίες του κερατά».

«Χαμογέλα, ρε... τι σου ζητάνε;» Χρόνης Μίσσιος