Ο Φινλανδός επισκέπτης και το μάθημά του.

Στο νησί μας ήρθε κάποτε ένας Φινλανδός ελληνιστής, ο Γιούσι Κορχόνεν με την οικογένειά του. Φίλος συναδέλφου μου φιλολόγου, γρήγορα μας κέρδισε όλους με τα θαυμάσια ελληνικά του και την καλοσύνη του. Αν δεν ήξερες πως είναι Φινλανδός, εύκολα θα τον περνούσες για Έλληνα, και λόγω ιδιοσυγκρασίας και λόγω έφεσης στο καλό φαΐ, στο κρασάκι και στην παρέα.
Δίδασκε ελληνικά σε ένα φινλανδικό πανεπιστήμιο και έκανε ό,τι μπορούσε για να μπει στη νοοτροπία του αντικειμένου διδασκαλίας του (όχι πως δεν το διασκέδαζε κιόλας).
Εμείς σκεφθήκαμε να τον αξιοποιήσουμε, τον έφερα στην τάξη να μας διαβάσει αρχαία με ερασμιακή προφορά, και κανονίσαμε να μιλήσει με τους μαθητές και τους συναδέλφους σε μία ανοικτού τύπου συνέντευξη. Μίλησε λίγο για τη χώρα του, για τη δουλειά του, για τη χώρα μας και δέχθηκε πολλές ερωτήσεις από τα παιδιά και εμάς.
Ώσπου μας ήρθε η...κεραμίδα δια στόματος νεαρής φιλολόγου, που μόνο το νεαρό της ηλικίας της μπορεί να συγχωρέσει το ατόπημα προς τον φιλοξενούμενο:
"Εσείς μάθατε τόσο καλά τη γλώσσα μας και τον πολιτισμό μας, με κίνδυνο να απομακρυνθείτε από τη δική σας ταυτότητα, μήπως γιατί δεν έχετε και πολλά να χάσετε; Μήπως επειδή σας κέρδισε η αξία του δικού μας πολιτισμού;" Δεν μεταφέρω την ερώτηση κατά λέξη μετά από τόσα χρόνια, αλλά μόνο κατά προσέγγιση νοήματος. Μπορώ να μεταφέρω όμως αυτούσιο το συναίσθημα που κυριαρχούσε και μου ζήταγε να ανοίξει η γη να με καταπιεί. Η αμηχανία ήταν έκδηλη σε όλους εκτός από τον Κορχονιάδη, όπως τον αποκαλούσαμε πια.
"Από την εποχή που γνώρισα τη γλώσσα σας και τον πολιτισμό σας, αγάπησα περισσότερο τη δική μου γλώσσα και κουλτούρα. Έτσι αγαπάς περισσότερο τον τόπο σου, όταν γνωρίσεις κι αγαπήσεις κι άλλους τόπους και πολιτισμούς" είπε χωρίς να δείξει την παραμικρή ενόχληση.
Έτσι, με πραγματικό πολιτισμό, που δεν είχε και δεν έχει σύνορα και ταυτότητα.

Αλβανός σημαιοφόρος

Το σχολείο ήταν ένα επαρχιακό ΤΕΕ. Οι μαθητές από μέτριοι σε επίδοση έως πολύ αδύνατοι, με μόνο ενδιαφέρον την ειδικότητά τους και μάλιστα στην πρακτική της εφαρμογή (εργαστήριο ηλεκτρολογικό, μηχανολογικό, υδραυλικό). Αντιμετώπίζαν τα θεωρητικά μαθήματα, στην καλύτερη περίπτωση, με ευγενική ανοχή και στη χειρότερη, με πανηγυρική αδιαφορία. Στο μάθημα της ιστορίας το μόνο που κατάφερε να τους συγκινήσει ήταν η ιστορία της μηχανής και γενικά των εφευρέσεων. Εκεί, καταλάβαιναν περισσότερα από τη διδάσκουσα και της τα εξηγούσαν κιόλας, καθότι αδαής περί τα τεχνολογικά.
Ένας μαθητής όμως ξεχώριζε. Ήταν ένα παιδί από την Αλβανία, που έδειχνε μεγάλο ενδιαφέρον για την ιστορία, παρακολουθούσε προσεκτικά, κρατούσε σημειώσεις, διάβαζε στο σπίτι και σιγά σιγά κατάφερε να συμμετέχει ουσιαστικά στο μάθημα.
Φαίνεται ότι ήταν εξίσου επιμελής και στα υπόλοιπα, γι' αυτό την επόμενη χρονιά αναδείχθηκε σε πρώτο μαθητή της τελευταίας τάξης, άρα σημαιοφόρο.
Όταν μαθεύτηκε αυτό στο σχολείο από τις πρόβες για την παρέλαση, άρχισε ο ψίθυρος: "Αλβανός σημαιοφόρος;", "Δεν θα πατήσει κανείς μας στην παρέλαση, ας παρελάσει μόνος του"
Έφτασαν και στα αυτιά της φιλολόγου οι ψίθυροι. Δεν είπε τίποτε, ούτε καν έδειξε να έχει καταλάβει κάτι. Στο επόμενο μάθημα της ιστορίας, τους αιφνιδίασε: "Επανάληψη της ύλης της προηγούμενης τάξης, να δούμε τι θυμόσαστε από την αρχαία και τη βυζαντινή ιστορία. "
Δεν θυμόνταν και πολλά, άσε που βαριόνταν να θυμηθούν...
Ένας μόνο θυμόνταν τα πάντα! Ο Αλβανός. Η συνέχεια ήταν μόνο μεταξύ εκείνου και της καθηγήτριας. Οι άλλοι απλοί παρατηρητές.
Τελειώνοντας, τους κοίταξε έτσι μουδιασμένους όπως ήταν και περίμεναν κατσάδα και τους ρώτησε: "Αν έρχονταν τώρα ένας ξένος στην τάξη και του ζητούσαμε να μας πει ποιος είναι σίγουρα Έλληνας εδώ μέσα, ποιον νομίζετε ότι θα έδειχνε;"
Δεν χρειάστηκε να απαντήσουν ούτε σ' αυτή την ερώτηση και ήλθαν όλοι στην παρέλαση.

Ο έλεγχος

Στη Νίκη
Η -ας πούμε- Βικτόρια είναι ένα κορίτσι με ανισότητες. Όμορφη κοπέλα, μεγαλύτερη από τους συμμαθητές της. Διετής γαρ. Περιποιούνταν τον εαυτό της, είχε τους φίλους της, κάπνιζε και το τσιγαράκι της σε σταθερή βάση. Μαθήτρια χωρίς ενδιαφέρον για το μάθημα. Περίμενε να αποφοιτήσει, για να χρησιμοποιήσει το απολυτήριο προς την κατεύθυνση που ήθελε. Χωρισμένων γονιών παιδί, με ένα χαμόγελο γεμάτο πίκρα στο βάθος του, αλλά και με σκωπτική διάθεση σταθερή. Στην τάξη καθόταν πάντα μόνο με την κολλητή της. Δύσκολα έκανε στενή παρέα με άλλους συμμαθητές, χωρίς ωστόσο να έχει και εχθρότητα. Η Παναγιώτα, η ...τρίτη μου κόρη, την έβλεπε με αυστηρότητα, γιατί περνούσε τα διαγωνίσματα με αντιγραφές, χωρίς να το αξίζει. Είχε πάρει από τον πατέρα της, ως φαίνεται.
Κάποια φορά η Βικτόρια εμφάνισε κρίση άσθματος και την έτρεξα στο σπίτι με το αυτοκίνητο, για να πάρει τις εισπνοές από το ειδικό σκεύος που είχε ξεχάσει. Τότε την κατσάδιασα άγρια, γιατί δεν ήξερα για το άσθμα. Ήξερα μόνο για το κάπνισμα.
Ήταν η μέρα των ελέγχων. Μια μέρα που η Βικτόρια ήταν γεμάτη άγχος, γεγονός που μου προκάλεσε το ενδιαφέρον. Αφού όλο το τετράμηνο δεν προσπαθούσε, γιατί τώρα φοβόταν, αγωνιούσε;
Δώσαμε όλους τους ελέγχους και ο πατέρας της Βικτόριας δεν είχε έλθει ακόμη. Αυτή σε αναμμένα κάρβουνα. Ο πατέρας ερχόταν με τη μοτοσικλέτα από τον Πειραιά και μέχρι να φτάσει στη Βόρεια Αττική είχε αργήσει. Κάποτε ήρθε επιτέλους. Ένας άνθρωπος που έβλεπες πως αγαπούσε τη θυγατέρα του πολύ, ίσως γιατί ζούσε μακριά της, χωρισμένος από τη μάνα της. Παίρνει τους βαθμούς και βλέπει 17, 16 15 κυρίως, βαθμούς φουσκωμένους ασφαλώς. Το πρόσωπό του γεμίζει από μια λάμψη, από ένα χαμόγελο χαράς και ευγνωμοσύνης για την κόρη του. Έχασε τα λόγια του για λίγα δευτερόλεπτα. Αγκάλιασε τη μικρή και γεμάτος χαρά γυρίζει και μου λέει:
Τρέχω στο φροντιστήριο, να τους δείξω τους βαθμούς της Βικτόριας.
Η Βικτόρια ανακουφισμένη και ευτυχισμένη θα έλεγα. Για αυτές τις λίγες στιγμές ήταν ευτυχισμένη. Ήξερε το ψέμα των βαθμών, αλλά ήξερα την αλήθεια της χαράς του πατέρα και της θυγατέρας του.
Αυτό το σχολείο είναι το σχολείο μου. Αυτά τα παιδιά είναι τα παιδιά μου. Στο μέλλον θα ανεβάσω μια αφήγηση για καθένα από τα παιδιά μου.

Ο κόπος

Ήταν εποχή διαγωνισμάτων, καλή ώρα...
Στη Δευτέρα λυκείου έγραφαν έκθεση με θέμα την οικογένεια, αλλά στο πολύ πιο σύνθετο και μπερδεμένο. Ο φουκαράς ο Αντώνης δεν κατέβαζε καμιά ιδέα, άσε που βαριόταν να σκεφθεί οτιδήποτε. Σε μια στιγμή λοιπόν θυμήθηκε ότι κάτι παρόμοιο έγραφε το βιβλίο των θρησκευτικών. Φτου να πάρει και δεν είχαν θρησκευτικά εκείνη τη μέρα! Δεν το έβαλε κάτω. Πήρε άδεια να πάει στην τουαλέτα, πηγαίνει στο γραφείο, ζητάει με μια δικαιολογία τα κλειδιά της αποθήκης, βρίσκει το βιβλίο, το διπλώνει στην επίμαχη σελίδα και το βάζει κάτω από το πουλόβερ του. Γυρίζει στην τάξη, η καθηγήτρια στον κόσμο της, σιγά μην υποψιαστεί ότι κάποιος θα αντιγράψει στην έκθεση. Με την άνεσή του αντιγράφει το σχετικό απόσπασμα για την οικογένεια, παραδίδει το γραπτό του και βγαίνει έξω ευτυχής. Όταν τους έφερε τα διαγωνίσματα, πίστευε ότι θα είχε πάρει τον καλύτερο βαθμό του και θα γλίτωνε τις παρατηρήσεις και τη γκρίνια της καθηγήτριας, αν κι επίτηδες έκανε κάποια λάθη, για να μην τον υποψιαστεί. Κι όμως... ένα 01 φαρδύ πλατύ πάνω στην κόλλα! 01! - Μα γιατί, κυρία!- Δεν ξέρω πού το βρήκες αυτό, Αντώνη, αλλά είναι εντελώς εκτός θέματος, δεν έκανες καν τον κόπο να διαβάσεις το θέμα; Και τότε ξέσπασε η δίκαιη αγανάκτηση: -Μα εγώ έκανα τόσο κόπο να το βρω να το φέρω να το αντιγράψω...Κρίμα στον κόπο μου!
Αχ, καλέ μου Αντώνη, καλή σου ώρα όπου και να 'σαι, συγνώμη μωρέ που δεν σε ευχαρίστησα τουλάχιστον για τον κόπο σου. Και για το γέλιο που μου χάρισες...

Η πλαγία οδός

Τον περίμεναν χρόνια αυτόν το φυσικό. Μια ζωή στο λύκειο είχαν όλες τις άλλες ειδικότητες του κλάδου ΠΕ4, χημικούς, βιολόγους, φυσιογνώστες, γεωλόγους, εκτός από φυσικούς. Το μάθημα της φυσικής όμως είναι πολύ απαιτητικό και δεν επιδέχεται "συναφείς" ειδικότητες, θέλει το...φυσικό του. Με τα πολλά αξιώθηκαν κι αυτοί έναν φυσικό, που έδειχνε και ορεξάτος και έμπειρος στη φυσική κατεύθυνσης. Ήταν όμως αναπληρωτής και συγχρόνως χαμηλών τόνων. Δυο ιδιότητες καταστροφικές για την ίση μεταχείριση στην κατανομή των ωρών. Τυχαία λοιπόν συζητώντας, ρωτήθηκε από μόνιμη συνάδελφό του άλλης ειδικότητας πώς τα πάει με την Τρίτη στη φυσική κατεύθυνσης. "Δεν πήρα τη φυσική. Μου έδωσαν γεωγραφία στο γυμνάσιο. Δεν βόλευε στο πρόγραμμα. Τη φυσική την πήραν στη Γ΄ και στη Β΄ ο χημικός και ο γεωλόγος!" Πέφτει από τα σύννεφα η συνάδελφος. Δεν είναι δυνατόν να έρχεται μετά από τόση αναμονή και τόσες πιέσεις φυσικός και να του δίνουν γεωγραφία! Ρώτησε τη διευθύντρια, της τα μάσησε. Πιθανότατα έκανε το χατήρι των παλιών και μόνιμων που ήθελαν να διατηρήσουν το πρόγραμμά τους. Κι ο νόμος; Η πρώτη ανάθεση της φυσικής στο φυσικό; Σιγά τώρα...Οι νόμοι είναι για όταν μας συμφέρουν, αλλιώς αρκεί η...συναδελφική αλληλεγγύη. Κοινώς...αφού τα βρήκαν αυτοί εσύ τι ψάχνεσαι;
Ε, και τότε έκανε κάτι...αντισυναδελφικό. Λειτούργησε προβοκατόρικα και παρασκηνιακά. Κινητοποίησε γονείς και κηδεμόνες, που ιδέα δεν είχαν για τη ...μοιρασιά και πιθανότατα δεν θα έβρισκαν και άκρη αν το μάθαιναν, τους ενημέρωσε για το νόμο και τα δικαιώματά τους και τους είπε να παρέμβουν.
Δεν είναι ό,τι καλύτερο αυτός ο τρόπος επίλυσης προβλημάτων στο σχολείο και ευτυχώς δεν χρειάστηκε ποτέ να τον ξαναχρησιμοποιήσει, αλλά στην περίπτωση αυτή απέδωσε.
Η φυσική βρήκε το φυσικό της και οι μαθητές επίσης.
Μόνο που μερικοί άνθρωποι δεν νιώθουν καλά να φτάνουν στο στόχο τους δια της πλαγίας οδού και, αν και έχουν περάσει τόσα χρόνια, η ανάμνηση αυτή δεν έχει ωραία γεύση.

Η έκπληξη των μαθητών

Το καλό με τους καθηγητές είναι ότι όσο περνούν τα χρόνια, μαλακώνουν. Γίνονται πιο επιεικείς, αποκτούν μεγαλύτερη αυτογνωσία, άρα και επίγνωση των αδυναμιών τους και ως εκ τούτου έχουν και μεγαλύτερη κατανόηση για τις αδυναμίες των μαθητών τους.
Η εν λόγω καθηγήτρια είχε ανέκαθεν μια αδηφάγο διάθεση έναντι των διακοπών των Χριστουγέννων. Την ώρα που ο υπόλοιπος κόσμος έφτιαχνε μελομακάρονα και κουραμπιέδες, εκείνη μαγείρευε ασκήσεις αρχαίων, εργασίες εκθετικές, συνέτασσε κατάπτυστα συμβόλαια ανάγνωσης βιβλίων της σχολικής βιβλιοθήκης (ναι, είχε πέσει τόσο χαμηλά, που δέσμευε με συμβόλαια βαριάς καθαρεύουσας τους άτυχους μαθητές της να διαβάσουν τα βιβλία που τους δάνειζε)
Οι μαθητές είναι τελικά πολύ ανθεκτικό είδος (οι κατσαρίδες ωχριούν μπροστά τους), δεν παθαίνουν τίποτα με τόσα πειράματα. Κατά καιρούς βέβαια είχε κινδυνέψει να πνιγεί με μελομακάρονα και βασιλόπιτες, κι όχι επειδή τα έτρωγε γρήγορα...
Αυτή τη χρονιά είχε κάποιους ενδοιασμούς. Ήταν ευχαριστημένη από τους μαθητές της, είχαν πάει καλά στο α τρίμηνο, δεν είχαν κάνει καθόλου κατάληψη, έκαναν εργασίες, πέρασαν και δύσκολες μέρες τον τελευταίο καιρό. Έφτιαξε λοιπόν μόλις τρεις σελιδούλες με ασκήσεις αρχαίων, έτσι για ξεσκούριασμα. Πηγαίνοντας να τις φωτοτυπήσει, μια καλή συνάδελφος και μαμά πολλών παιδιών της είπε: "Άφησέ τους να κάνουν διακοπές! Τελικά ποιοι τις κάνουν; Οι καλοί που δεν το χρειάζονται κιόλας!" Αφορμή ζήταγε να κάνει κι αυτή την υποχώρηση. Της φάνηκε πολύ λογικό το επιχείρημα (αχ πού' σαι νιότη πού δειχνες...) και μπήκε στην τάξη χωρίς τις φωτοτυπίες.
Οι μαθητές την είδαν φαίνεται κάπως προβληματισμένη, πάντα την καταλαβαίνουν οι μαθητές κι αυτό είναι μια ακόμη επικίνδυνη ιδιότητά τους.
"Τι συμβαίνει, κυρία;" "Να βρε παιδιά, είπα φέτος (ΔΙΚΗ ΜΟΥ ΙΔΕΑ ΜΗ ΝΟΜΙΖΕΤΕ ΜΟΝΗ ΜΟΥ ΤΗ ΣΚΕΦΘΗΚΑ) να μη σας δώσω ασκήσεις όπως πέρυσι στα αρχαία. Θα μου παρουσιάσετε μόνο βιβλίο. Άντε βρε, καλά να περάσετε, μη μου κάτσουν τα μελομακάρονα στο λαιμό, όπως πέρυσι"
Και τότε συνέβη το αναπάντεχο!
Σηκώθηκε στο πόδι σχεδόν όλη η τάξη!
"ΜΑ ΕΜΕΙΣ ΘΕΛΟΥΜΕ!" "Τι έκανε λέει;" "Θέλουμε ασκήσεις, να μας τις φέρετε!"
Ποιοι θέλουν; Τα 2/3 της τάξης! Και όσοι δεν ήθελαν δεν μούτζωναν τους υπόλοιπους!
Τώρα να χαρεί ή να ανησυχήσει;
Βρε λες να είναι τελικά εκείνη το πειραματόζωο των παιδιών;
Πάντως δεν πνίγηκε φέτος ούτε μια φορά από μελομακάρονο!

ένας κούκος φέρνει την άνοιξη

Στον άνθρωπο που μου μετέφερε την ιστορία.

Πάντα το πίστευα και εξακολουθώ ακράδαντα να το πιστεύω πως εμείς, οι δάσκαλοι, μπορούμε να σώσουμε τον κόσμο. Ακόμη και μόνοι μας. Αν είμαστε δυο σε κάθε σχολείο, τότε το θαύμα φαντάζει τελειωμένο. Μην πω για τρεις ή περισσότερους, γιατί δεν είμαι ρομαντικός.
Ακούστε λοιπόν την ιστορία του κούκου.
Διδάσκει ένα μάθημα δευτερεύον ή τριτεύον. Είναι πατέρας τεσσάρων παιδιών, άρα με πολλές υποχρεώσεις στο σπίτι.
Κι όμως...
Στο γυμνάσιό του κάνει θαύματα. Στα διαλείμματα είναι στη βιβλιοθήκη και διαβάζει σε συνέχειες για όσα παιδιά θέλουν λογοτεχνία. Κι όταν η ιστορία θυμίζει τον πατέρα του, δε διστάζει να δακρύζει μπροστά στα παιδιά.
Άλλοτε πάλι στο διάλειμμα είναι στο προαύλιο και παίζει με τα παιδιά του σχολείου του.
Τις Κυριακές και τις αργίες και τις συνδικαλιστικές αργίες πάλι στο σχολείο για το θεατρικό παιχνίδι ή για να στολίσει με τα παιδιά το σχολείο.
Τα απογέματα της Κυριακής 3 ώρες θεατρικό παιχνίδι, για να αποβάλουν τα παιδιά τυχόν αναστολές, φοβίες κτλ.
Κι αμέσως έπειτα προβολές ταινιών, όπως "Σινεμά ο Παράδεισος", Ἡ ζωή είναι ωραία", "Δάσκαλος χορωδίας" και άλλες παρόμοιου επιπέδου.
Τα παιδιά τρέχουν με λαχτάρα στο σχολείο τις αργίες, τα απογέματα. Όταν τα ειδοποιήσει. Τρέχουν στο σχολείο, όπως ο καθένας μας πηγαίνει εκεί που θα ήθελε να είναι περισσότερο από οπουδήποτε αλλού. Δεν τρέχουν, για να καταστρέψουν το μισητό χώρο του σχολείου.
Αυτός είναι ένας δάσκαλος που θα βοηθήσει δεκάδες, εκατοντάδες παιδιά να αγαπήσουν τη ζωή και να αγωνιστούν με θάρρος γι' αυτήν. Και θα τα καταφέρουν. Και θα θυμούνται σε όλη τους τη ζωή το δάσκαλό τους, τον κ. Γανωτή, και θα του λένε στα όνειρά τους:
Mille merci, monsieur professeur. Mille merci.