Στη Μαρίνα
Το έχω ξαναπεί και το έχω ξαναγράψει. Χαίρομαι για όλα τα παιδιά μου, για τη ζωή κοντά τους, για τις επιτυχίες τους, για τις σπουδές τους. Καμαρώνω σαν γύφτικο σκεπάρνι -από μέσα μου βεβαίως- και συγκινούμαι πολύ, όταν τους βλέπω να ωριμάζουν και να γίνονται όμορφοι άνθρωποι και αξιόλογοι εκπαιδευτικοί, υπάλληλοι, μηχανικοί, φαρμακοποιοί κτλ.
Όμως το μεγαλύτερο μέρος του μυαλού μου το απασχολούν εκείνα τα παιδιά μου που αντιμετωπίζουν στη ζωή τους δυσκολίες. Οικογενειακές, προσωπικές, οικονομικές, υγείας κά. Και ασφαλώς οι πιο αγαπημένοι μου μαθητές είναι εκείνοι που έχουν τις χειρότερες επιδόσεις. Βέβαια δεν είναι οι χειρότεροι μαθητές, γιατί χειρότερος μαθητής δεν υπάρχει, αφού δεν υπάρχει κακός μαθητής. Ούτε ένας. Ενώ από καθηγητές...... Χρειάζεται ο ικανός δάσκαλος να βρει τις ευαισθησίες, τις ιδιαιτερότητες κάθε μαθητή και να τον βοηθήσει να τις αναδείξει.
Μια τέτοια περίπτωση είναι το Μαρινάκι. Την είχα στην τάξη και στο σχολείο που αγάπησα πολύ. Παιδί δυο τίμιων ανθρώπων, αργασμένων από τα πάθια της ζωής, κουρασμένων τόσο που το έβλεπες στο βλέμμα τους. Δυο γονιών από δυο διαφορετικές ηπείρους, που ενώθηκαν κάποτε και έπλασαν τη Μαρίνα βάζοντας κυρίως το χρυσάφι της ψυχής τους, γιατί οι σπουδές τους ήταν πολύ φτωχικές.
Η Μαρίνα αργούσε πολλές μέρες και στο πρώτο τετράμηνο έλειπε αρκετές μέρες έχοντας συγκεντρώσει πολλές απουσίες. Είχε λοιπόν τις συσσωρευμένες απουσίες, πήγαινε και στην τεχνολογική κατεύθυνση, όπου δεν τη βοηθούσε το μυαλό της (μαθηματικά, φυσική κτλ.), με αποτέλεσμα να χάσει το ενδιαφέρον της για το σχολείο και τα μαθήματα.
Μόνο στην έκθεση και στη λογοτεχνία ανασταινόταν. Στην έκθεση εξέφραζε τις ευαισθησίες της, τις ανησυχίες της και την αυστηρότητα που ήθελε να διέπει τη ζωή των νέων, για να μην εξοκέλλουν προς δρόμους που ματώνουν.
Στη λογοτεχνία, όμως, ήταν η αποκάλυψη. Τα ποιήματα και τα κείμενα τα διαβάζω πάντα στην τάξη εγώ προκειμένου να μη χαθεί ο ειρμός και να μην αλλοιωθεί το ποίημα, αν και δε χαρακτηρίζομαι από καμιά ικανότητα απαγγελίας. Κάποτε όμως ζήτησα να το διαβάσει και ένας μαθητής. Τότε σήκωσε το χέρι της η Μαρίνα και το διάβασε με μια φωνή που παλλόταν και συντονιζόταν με τις μελωδίες που έκρυβαν οι λέξεις κάτω από τις συλλαβές. Ήταν η απαγγελία ίσως μια επαρκέστατη ερμηνεία του ποιηματος.
Από τότε στο συγκεκριμένο τμήμα η Μαρίνα διάβαζε πάντα τα κείμενα, ιδίως τα ποιητικά, καθηλώνοντας τους συμμαθητές της. Την αναγορεύσαμε και σε μόνιμη αφηγήτρια των εκδηλώσεων του σχολείου. Το καλοκαίρι αποφάσισε να πάει στη θεωρητική κατεύθυνση.
Στο τέλος της χρονιάς είδα πως οι απουσίες της είχαν υπερβεί το όριο λόγω εκείνης της πρώτης περιόδου διαρκών απουσιών. Έσβησα κάμποσες απουσίες, πράξη συνήθης αλλά που σφόδρα δυσαρέστησε τη διεύθυνση.
Πέρασε η χρονιά. Έφυγα από το σχολείο και το μεθεπόμενο καλοκαίρι δέχομαι ένα τηλεφώνημα αργά το μεσημέρι στο κινητό. Ήταν η Μαρίνα. Από τη Μεγαλόπολη όπου ζει πλέον.
-Κύριε, τι κάνετε;
-Κεριά και λιβάνια! Δε σου έχω πει να μη με λες "κύριο";
-Είμαι στη Μεγαλόπολη. Εδώ ζω. Σήμερα γίνομαι δεκαοχτώ χρονών και σκέφτηκα εσάς. Να μιλήσω μαζί σας. Να μάθω τι κάνετε, να σας ακούσω.
Ευλογημένη να 'σαι, Μαρινάκι. Είμαι στο σχολείο μας. Έλα να τα πούμε. Ως ενήλικοι πια.
Πέμπτη 10 Σεπτεμβρίου 2009
Σάββατο 5 Σεπτεμβρίου 2009
Η...προγραμματίστρια που ανακάλυψε κάποτε το πρόγραμμα.
Αυτή η μαθήτρια ήταν αυτό που λέμε αστέρι στα μαθηματικά και στη φυσική. Τα είχε για παιχνίδι, έλυνε ασκήσεις όπως άλλοι παίζουν τελίτσες ή τρίλιζα. Τη ρώταγες τι διαβάζει και σου έλεγε δε διαβάζω, μιλάω με τις συναρτήσεις. Προτού σε τρελάνει και σένα και αρχίσεις να μιλάς με τους αρχαίους και τις χρονικές αντικαταστάσεις, απομακρυνόσουν από το πεδίο βολής της με ελαφρά πηδηματάκια.
Τώρα πώς γίνεται αυτό το μαθηματικόσκυλο, που λάτρευε τον προγραμματισμό ως επιστήμη και ετοιμάζοταν να τον σπουδάσει, να μην έχει ιδέα τι σημαίνει προγραμματίζω σε καθημερινό πρακτικό επίπεδο;
Δεν το είχα καταλάβει, ειλικρινά.
Τη συμβούλευα πάντα να κάνει πρόγραμμα, υποτίθεται ότι το έκανε και μέχρι την τρίτη λυκείου δεν έδειχνε να δυσκολεύεται στη δουλειά της. Θεωρούσα ότι οι καθηγητές της στα θετικά μαθήματα την είχαν προϊδεάσει σχετικά και δεν περίμενα την έκρηξη που συνέβη μια μέρα στην αρχή της χρονιάς. Βουτηγμένη στα δάκρυα μου λέει: "ΔΕΝ ΠΡΟΛΑΒΑΙΝΩ! Δεν μπορώ να καταλάβω πώς προλαβαίνουν οι άλλοι κι εμένα δεν με φτάνει η μέρα. Έχω μείνει πίσω, δεν θα τα καταφέρω!"
Προσπαθώντας να την ηρεμήσω τη ρωτάω μεταξύ άλλων: "Κοριτσάκι μου, τι σου λέει το πρόγραμμά σου, πού έχεις μείνει πίσω, έλα να κάνουμε μια αναπροσαρμογή!"
Και έρχεται η βόμβα: -Έεε...το πρόγραμμα...δεν ξέρω...-Τι δεν ξέρεις, παιδί μου, πού έχεις το πρόγραμμα;-Δεν ξέρω να κάνω πρόγραμμα! Φτιάχνω εκεί ένα, αλλά δεν μου κάνει δεν το τηρώ, δεν εφαρμόζεται!
Ήταν ένα πολύ ανεξάρτητο παιδί και δεν ήθελε παρεμβάσεις και υποδείξεις στον τρόπο δουλειάς του, αλλά τώρα είχε παραδοθεί στην απελπισία! "Θα μου κάνεις εσύ πρόγραμμα;"
Θα σου δείξω πώς το κάνουμε, είπα, χωρίς να δείξω πόσο έκπληκτη ήμουν, και καθίσαμε κοντά εγώ και το...πρωτάκι μου το δεκαοχτάχρονο.
Πήραμε πολύχρωμους μαρκαδόρους, κόλλες, το σχολικό της πρόγραμμα, του φροντιστηρίου και την ύλη των μαθημάτων των πανελλαδικών.
Πρώτα φτιάξαμε το εβδομαδιαίο πρόγραμμα: Η κάθε μέρα είχε μπλε ώρες για το σχολείο, κόκκινες για το φροντιστήριο, πράσινες για το διάβασμα στο σπίτι, ροζ για λίγη τηλεόραση ή μουσική ή τηλεφωνήματα ή υπολογιστή, πορτοκαλί για μια έξοδο τη βδομάδα (αδιαπραγμάτευτη σε όλη τη χρονιά), μέχρι υπνάκο το μεσημέρι πρόβλεπε. Μετά βάλαμε κάτω τα μαθήματα, τις σελίδες, πόση ώρα μπορούσε να διαβάζει τη μέρα το καθένα, με τι σειρά, πότε να βγει η ύλη, πότε οι επαναλήψεις, με βάση και το φροντιστήριό της.
Μπήκαν όλα σε σειρά, πολύχρωμα, συμμαζεμένα, σαν το δωμάτιο ενός τακτικού παιδιού (άλλου παιδιού).
Θυμάμαι την ευγνωμοσύνη που φώτιζε τα μάτια της και...τον ανυπόκριτο θαυμασμό της για το...επίτευγμα. Μα πώς το έκανες αυτό; Πω πω, τι ωραίο! Τώρα μου έφυγε όλο το άγχος. Μέχρι την αγαπημένη μου εκπομπή θα βλέπω!
Και με αναγόρευσε σε διάνοια, αυτή που με κατατρόπωσε από την πρώτη δημοτικού, όταν δεν μπορούσα να διακρίνω τις πλευρές που ανήκαν σε ορθογώνιο ή σε τετράγωνο και τις μέτραγα με το χαρακάκι! Από τότε είχε να με θαυμάσει τόσο!
Τελειώνοντας, της είπα ότι το πρόγραμμα δεν είναι ευαγγέλιο, είναι για να μας διευκολύνει, όχι να μας αγχώνει, γι' αυτό αν κάπου μας πιέζει το χαλαρώνουμε και το μαζεύουμε αλλού. Όλη τη χρονιά την έβγαλε χωρίς άγχος, με χρόνο για ψώνια, για καφέ, σε σημείο παρεξηγήσεως, αφού οι καθηγητές που την έβλεπαν να μπαίνει στην τάξη φρέσκια και περιποιημένη, απορούσαν και πίστευαν ότι δεν διαβάζει όσο τα διαλυμένα από το ξενύχτι υπόλοιπα παιδιά. Τελικά αυτό το αουτσάιντερ πρώτευσε στις εξετάσεις και μπήκε πρώτη στη σχολή της πρώτης της προτίμησης, ενώ αρκετοί συμμαθητές της, όπως εκείνη παραδέχεται, καλύτεροί της, δεν απέδωσαν ανάλογα με τις δυνατότητές τους ή ακόμα χειρότερα, παραλίγο να καταρρεύσουν ψυχικά και σωματικά στο παρά πέντε.
Αυτές τις μέρες που οι μαθητές μας μπαίνουν στη γραμμή της εκκίνησης για τις πανελλαδικές, δεν πρέπει εμείς οι δάσκαλοί τους να θεωρούμε αυτονόητο ότι ξέρουν τι σημαίνει πρόγραμμα, ακόμα και οι πιο... υπεράνω υποψίας από αυτούς.
Τώρα πώς γίνεται αυτό το μαθηματικόσκυλο, που λάτρευε τον προγραμματισμό ως επιστήμη και ετοιμάζοταν να τον σπουδάσει, να μην έχει ιδέα τι σημαίνει προγραμματίζω σε καθημερινό πρακτικό επίπεδο;
Δεν το είχα καταλάβει, ειλικρινά.
Τη συμβούλευα πάντα να κάνει πρόγραμμα, υποτίθεται ότι το έκανε και μέχρι την τρίτη λυκείου δεν έδειχνε να δυσκολεύεται στη δουλειά της. Θεωρούσα ότι οι καθηγητές της στα θετικά μαθήματα την είχαν προϊδεάσει σχετικά και δεν περίμενα την έκρηξη που συνέβη μια μέρα στην αρχή της χρονιάς. Βουτηγμένη στα δάκρυα μου λέει: "ΔΕΝ ΠΡΟΛΑΒΑΙΝΩ! Δεν μπορώ να καταλάβω πώς προλαβαίνουν οι άλλοι κι εμένα δεν με φτάνει η μέρα. Έχω μείνει πίσω, δεν θα τα καταφέρω!"
Προσπαθώντας να την ηρεμήσω τη ρωτάω μεταξύ άλλων: "Κοριτσάκι μου, τι σου λέει το πρόγραμμά σου, πού έχεις μείνει πίσω, έλα να κάνουμε μια αναπροσαρμογή!"
Και έρχεται η βόμβα: -Έεε...το πρόγραμμα...δεν ξέρω...-Τι δεν ξέρεις, παιδί μου, πού έχεις το πρόγραμμα;-Δεν ξέρω να κάνω πρόγραμμα! Φτιάχνω εκεί ένα, αλλά δεν μου κάνει δεν το τηρώ, δεν εφαρμόζεται!
Ήταν ένα πολύ ανεξάρτητο παιδί και δεν ήθελε παρεμβάσεις και υποδείξεις στον τρόπο δουλειάς του, αλλά τώρα είχε παραδοθεί στην απελπισία! "Θα μου κάνεις εσύ πρόγραμμα;"
Θα σου δείξω πώς το κάνουμε, είπα, χωρίς να δείξω πόσο έκπληκτη ήμουν, και καθίσαμε κοντά εγώ και το...πρωτάκι μου το δεκαοχτάχρονο.
Πήραμε πολύχρωμους μαρκαδόρους, κόλλες, το σχολικό της πρόγραμμα, του φροντιστηρίου και την ύλη των μαθημάτων των πανελλαδικών.
Πρώτα φτιάξαμε το εβδομαδιαίο πρόγραμμα: Η κάθε μέρα είχε μπλε ώρες για το σχολείο, κόκκινες για το φροντιστήριο, πράσινες για το διάβασμα στο σπίτι, ροζ για λίγη τηλεόραση ή μουσική ή τηλεφωνήματα ή υπολογιστή, πορτοκαλί για μια έξοδο τη βδομάδα (αδιαπραγμάτευτη σε όλη τη χρονιά), μέχρι υπνάκο το μεσημέρι πρόβλεπε. Μετά βάλαμε κάτω τα μαθήματα, τις σελίδες, πόση ώρα μπορούσε να διαβάζει τη μέρα το καθένα, με τι σειρά, πότε να βγει η ύλη, πότε οι επαναλήψεις, με βάση και το φροντιστήριό της.
Μπήκαν όλα σε σειρά, πολύχρωμα, συμμαζεμένα, σαν το δωμάτιο ενός τακτικού παιδιού (άλλου παιδιού).
Θυμάμαι την ευγνωμοσύνη που φώτιζε τα μάτια της και...τον ανυπόκριτο θαυμασμό της για το...επίτευγμα. Μα πώς το έκανες αυτό; Πω πω, τι ωραίο! Τώρα μου έφυγε όλο το άγχος. Μέχρι την αγαπημένη μου εκπομπή θα βλέπω!
Και με αναγόρευσε σε διάνοια, αυτή που με κατατρόπωσε από την πρώτη δημοτικού, όταν δεν μπορούσα να διακρίνω τις πλευρές που ανήκαν σε ορθογώνιο ή σε τετράγωνο και τις μέτραγα με το χαρακάκι! Από τότε είχε να με θαυμάσει τόσο!
Τελειώνοντας, της είπα ότι το πρόγραμμα δεν είναι ευαγγέλιο, είναι για να μας διευκολύνει, όχι να μας αγχώνει, γι' αυτό αν κάπου μας πιέζει το χαλαρώνουμε και το μαζεύουμε αλλού. Όλη τη χρονιά την έβγαλε χωρίς άγχος, με χρόνο για ψώνια, για καφέ, σε σημείο παρεξηγήσεως, αφού οι καθηγητές που την έβλεπαν να μπαίνει στην τάξη φρέσκια και περιποιημένη, απορούσαν και πίστευαν ότι δεν διαβάζει όσο τα διαλυμένα από το ξενύχτι υπόλοιπα παιδιά. Τελικά αυτό το αουτσάιντερ πρώτευσε στις εξετάσεις και μπήκε πρώτη στη σχολή της πρώτης της προτίμησης, ενώ αρκετοί συμμαθητές της, όπως εκείνη παραδέχεται, καλύτεροί της, δεν απέδωσαν ανάλογα με τις δυνατότητές τους ή ακόμα χειρότερα, παραλίγο να καταρρεύσουν ψυχικά και σωματικά στο παρά πέντε.
Αυτές τις μέρες που οι μαθητές μας μπαίνουν στη γραμμή της εκκίνησης για τις πανελλαδικές, δεν πρέπει εμείς οι δάσκαλοί τους να θεωρούμε αυτονόητο ότι ξέρουν τι σημαίνει πρόγραμμα, ακόμα και οι πιο... υπεράνω υποψίας από αυτούς.
Πέμπτη 20 Αυγούστου 2009
Παλιές εκπομπές-σύγχρονες λήψεις.
Το χειρότερό μου σε μαθητή είναι ο συνδυασμός πολύ έξυπνος- πολύ τεμπέλης. Προσοχή, όχι αδιάφορος. Αυτόν μπορείς να τον κάνεις να ενδιαφερθεί. Οφείλεις. Είναι η δουλειά μας άλλωστε αυτή ακριβώς. Τον άλλο όμως που δεν είναι αδιάφορος, αλλά δείχνει τον καλύτερό του εαυτό στην τάξη, σε δελεάζει με τις εξαιρετικές του δυνατότητες και σου φέρνει μετά από το σπίτι ό,τι πιο αρπακολλατζίδικο σε εργασία, στην καλύτερη περίπτωση, και στη χειρότερη, ό,τι πιο κλεμμένο, τι τον κάνεις;
Τώρα πια έχω πολλές τεχνικές στη φαρέτρα μου, πολύ εξειδικευμένες και αποτελεσματικές θεραπείες για τους κλινικά αθεράπευτους τεμπέληδες, αλλά παλιότερα δεν ήμουν τόσο εφευρετική, απλώς τους άλλαζα τα φώτα στο...στενό μαρκάρισμα. Εργασίες σκέτες, εργασίες- τιμωρίες, αντιγραφές, "συμβόλαια ανάγνωσης βιβλίων", γενικό προσκλητήριο γονέων, κηδεμόνων, γειτόνων και κουμπάρων, "υποδείξεις" και "φαεινές ιδέες" προς τους γονείς για στερήσεις στην τηλεόραση στις βόλτες ή στα δώρα, ακόμα και φαρμακερές παρατηρήσεις και σχόλια, όπως εκείνο σε μια μαθήτριά μου που δεν είχε διαβάσει ούτε το τελευταίο πάσχα πριν από τις πανελλήνιες: "ε, τώρα να βρεις το γαμπρό να ησυχάσεις!"
Ένας τέτοιος ταλαιπωρημένος μαθητής μου ήταν κι ο Νίκος Μ. Ο ορισμός του έξυπνου και τεμπέλη και μάλιστα σε μεγάλο βαθμό και τα δύο. Ευτυχώς, έχω αδύνατη μνήμη και δεν θυμάμαι τι ακριβώς είχε περάσει στην τάξη μου. Δυστυχώς, ο ίδιος έχει πολύ καλή μνήμη κι όχι μόνο αυτό, την εξασκεί και κάθε φορά που με βλέπει, γιατί μένουμε στο ίδιο χωριό.
Το περίεργο είναι πως παρόλο που τα θυμάται όλα, και δεν διστάζει να μου τα υπενθυμίζει με κάθε ευκαιρία, παράλληλα μου δείχνει την εύνοιά του, όπως πρόσφατα που του παρήγγειλε ο άνδρας μου ένα σύστημα δορυφορικής λήψης- είναι καλός ηλεκτρονικός- του είπε:"Δεν θέλω λεφτά για την εγκατάσταση, μόνο να πιω καφέ με τη δασκάλα μου και να τα πούμε"
Αν έχω την παραμικρή συμβολή σ' αυτό που εξελίχθηκε ο μαθητής μου, ομολογώ ό,τι δεν νιώθω την παραμικρή τύψη για το κυνηγητό που του έκανα.
Τώρα πια έχω πολλές τεχνικές στη φαρέτρα μου, πολύ εξειδικευμένες και αποτελεσματικές θεραπείες για τους κλινικά αθεράπευτους τεμπέληδες, αλλά παλιότερα δεν ήμουν τόσο εφευρετική, απλώς τους άλλαζα τα φώτα στο...στενό μαρκάρισμα. Εργασίες σκέτες, εργασίες- τιμωρίες, αντιγραφές, "συμβόλαια ανάγνωσης βιβλίων", γενικό προσκλητήριο γονέων, κηδεμόνων, γειτόνων και κουμπάρων, "υποδείξεις" και "φαεινές ιδέες" προς τους γονείς για στερήσεις στην τηλεόραση στις βόλτες ή στα δώρα, ακόμα και φαρμακερές παρατηρήσεις και σχόλια, όπως εκείνο σε μια μαθήτριά μου που δεν είχε διαβάσει ούτε το τελευταίο πάσχα πριν από τις πανελλήνιες: "ε, τώρα να βρεις το γαμπρό να ησυχάσεις!"
Ένας τέτοιος ταλαιπωρημένος μαθητής μου ήταν κι ο Νίκος Μ. Ο ορισμός του έξυπνου και τεμπέλη και μάλιστα σε μεγάλο βαθμό και τα δύο. Ευτυχώς, έχω αδύνατη μνήμη και δεν θυμάμαι τι ακριβώς είχε περάσει στην τάξη μου. Δυστυχώς, ο ίδιος έχει πολύ καλή μνήμη κι όχι μόνο αυτό, την εξασκεί και κάθε φορά που με βλέπει, γιατί μένουμε στο ίδιο χωριό.
Το περίεργο είναι πως παρόλο που τα θυμάται όλα, και δεν διστάζει να μου τα υπενθυμίζει με κάθε ευκαιρία, παράλληλα μου δείχνει την εύνοιά του, όπως πρόσφατα που του παρήγγειλε ο άνδρας μου ένα σύστημα δορυφορικής λήψης- είναι καλός ηλεκτρονικός- του είπε:"Δεν θέλω λεφτά για την εγκατάσταση, μόνο να πιω καφέ με τη δασκάλα μου και να τα πούμε"
Αν έχω την παραμικρή συμβολή σ' αυτό που εξελίχθηκε ο μαθητής μου, ομολογώ ό,τι δεν νιώθω την παραμικρή τύψη για το κυνηγητό που του έκανα.
Παρασκευή 26 Ιουνίου 2009
Το άριστα έχει ταβάνι
Ήταν και οι δύο μαθητές μου στο ίδιο τμήμα. Με την ίδια ακριβώς επιμέλεια,το ίδιο απαράμιλλο ήθος και τον ίδιο ακριβώς βαθμό ανταπόκρισης στις απαιτήσεις των μαθήματων μου. Διέφεραν όμως πολύ ως προς τις δυνατότητες, γιατί ο ένας ήταν αυτό που λέμε χαρισματικό παιδί, με πολύ υψηλή νοημοσύνη, ωριμότητα και γνώση σε πλήρη αναντιστοιχία και με τους καλύτερους της ηλικίας του. Τα κείμενά του, οι αναλύσεις του, η προσπέλαση του αρχαίου λόγου, δεν διέφεραν σε τίποτε από αυτά ενός αριστούχου της τρίτης λυκείου θεωρητικής κατεύθυνσης. Η άλλη ήταν μια εξαιρετική μαθήτρια, αλλά μέσα στα πλαίσια που ορίζει η ηλικία της και οι διδακτικές απαιτήσεις που απευθύνονται σ' αυτήν.
Στη βαθμολογία τούς ξεχώρισα, όπως είναι φυσικό. Κανείς δεν θα περίμενε να βάλω και στους δύο είκοσι- γιατί εγώ βάζω είκοσι, δεν το έχω για μένα, όπως έχω ακούσει να λέγεται βλακωδώς- θα έπρεπε να τους διαφοροποιήσω, να μην τους ισοπεδώσω.
Κάποια μέρα όμως, διέκρινα μια απογοήτευση στη μαθήτριά μου: "Κυρία, δεν έχω βελτιωθεί; Σε τι θα μπορούσα να τα πάω καλύτερα;"
Την καθησύχασα, της είπα πως είμαι πολύ ευχαριστημένη μαζί της και θα ήθελα να συνεχίσει έτσι, γιατί δεν υστερεί σε τίποτε.
Γυρνώντας σπίτι, με κτύπησε η σκέψη ότι την είχα αδικήσει. Αν δεν ήταν στην τάξη μου ο χαρισματικός συμμαθητής της, θα είχε πάρει σίγουρα το 20, γιατί πληρούσε σε δύο τουλάχιστον μαθήματα, όλες τις προϋποθέσεις και τα κριτήρια που είχα θέσει.
Απλώς, αβασάνιστα, η ύπαρξη του...25 στερούσε από αυτήν το άριστα που της ανήκε.
Φαντάζεστε την έκπληξή της, όταν την κάλεσα και της είπα ότι την είχα αδικήσει κι ότι θα επανόρθωνα στο άλλο τρίμηνο.
Της είπα ακόμη πως αυτό που θέλω να της μείνει από αυτή την ιστορία είναι πόσο σημαντικό είναι να λέμε τη γνώμη μας, να διεκδικούμε ευγενικά το δίκιο μας, ακόμα κι από ανθρώπους που θεωρούμε ανώτερους και φοβόμαστε να τους αμφισβητήσουμε.
Στη βαθμολογία τούς ξεχώρισα, όπως είναι φυσικό. Κανείς δεν θα περίμενε να βάλω και στους δύο είκοσι- γιατί εγώ βάζω είκοσι, δεν το έχω για μένα, όπως έχω ακούσει να λέγεται βλακωδώς- θα έπρεπε να τους διαφοροποιήσω, να μην τους ισοπεδώσω.
Κάποια μέρα όμως, διέκρινα μια απογοήτευση στη μαθήτριά μου: "Κυρία, δεν έχω βελτιωθεί; Σε τι θα μπορούσα να τα πάω καλύτερα;"
Την καθησύχασα, της είπα πως είμαι πολύ ευχαριστημένη μαζί της και θα ήθελα να συνεχίσει έτσι, γιατί δεν υστερεί σε τίποτε.
Γυρνώντας σπίτι, με κτύπησε η σκέψη ότι την είχα αδικήσει. Αν δεν ήταν στην τάξη μου ο χαρισματικός συμμαθητής της, θα είχε πάρει σίγουρα το 20, γιατί πληρούσε σε δύο τουλάχιστον μαθήματα, όλες τις προϋποθέσεις και τα κριτήρια που είχα θέσει.
Απλώς, αβασάνιστα, η ύπαρξη του...25 στερούσε από αυτήν το άριστα που της ανήκε.
Φαντάζεστε την έκπληξή της, όταν την κάλεσα και της είπα ότι την είχα αδικήσει κι ότι θα επανόρθωνα στο άλλο τρίμηνο.
Της είπα ακόμη πως αυτό που θέλω να της μείνει από αυτή την ιστορία είναι πόσο σημαντικό είναι να λέμε τη γνώμη μας, να διεκδικούμε ευγενικά το δίκιο μας, ακόμα κι από ανθρώπους που θεωρούμε ανώτερους και φοβόμαστε να τους αμφισβητήσουμε.
Δευτέρα 8 Ιουνίου 2009
Το σκονάκι
Αρχή μου είναι πάντα να μην επιτρέπω την αντιγραφή. Μπορώ να "περάσω" ένα παιδί που έχει αξεπέραστες ή παραμελημένες μαθησιακές δυσκολίες, αλλά δεν θέλω να επιβραβεύσω με την ανοχή μου ή με τα "στραβά μάτια", όποιον προσπαθεί να περάσει αντιγράφοντας.
Μια φορά η αρχή μου αυτή δοκιμάστηκε σκληρά.
Η μαθήτρια με το σκονάκι ήταν μια από τις πιο επιμελείς που είχα στην τάξη μου, παρά το πρόβλημα υγείας που είχε. Πήγαινε συχνά στην Αθήνα για μεταγγίσεις, γιατί έπασχε από μεσογειακή αναιμία, με συνέπεια να χάνει αρκετές ώρες μαθήματος. Όλοι τη διαβεβαίωναν ότι δεν υστερεί καθόλου στην απόδοσή της, χωρίς την παραμικρή επιείκεια, αλλά εκείνη, φαίνεται, δεν το πίστευε.
Και έκανε σκονάκι.
Το είδε η επιτηρήτρια και ήρθε να μου το πει, πριν να κάνει οτιδήποτε. Τι κάνουμε τώρα;
Αν το είχαν δει κι άλλοι μαθητές; Αν και η ίδια καταλάβει ότι την είδαμε και την αφήσαμε; Από την άλλη με τι καρδιά να μονογράψεις την κόλλα ενός παιδιού, που ούτως ή άλλως θα έγραφε πολύ καλύτερα από πολλούς συμμαθητές του, που δεν είχαν το πρόβλημά του;
Και τότε, σκέφθηκα να μην κάνω τα στραβά μάτια, αλλά ούτε να εφαρμόσω το νόμο, που πρόβλεπε βαθμολογία με μονάδα.
Παίρνουμε το σκονάκι και της λέμε ότι διαγράφουμε την άσκηση που αναφέροταν σ' αυτό. Το υπόλοιπο γραπτό της έτσι κι αλλιώς ήταν άψογο.
Εκείνη τη στιγμή το θεώρησα ως καλύτερη λύση, αλλά μετά από τόσα χρόνια και τόσες εμπειρίες, δεν είμαι πια τόσο σίγουρη.
Μια φορά η αρχή μου αυτή δοκιμάστηκε σκληρά.
Η μαθήτρια με το σκονάκι ήταν μια από τις πιο επιμελείς που είχα στην τάξη μου, παρά το πρόβλημα υγείας που είχε. Πήγαινε συχνά στην Αθήνα για μεταγγίσεις, γιατί έπασχε από μεσογειακή αναιμία, με συνέπεια να χάνει αρκετές ώρες μαθήματος. Όλοι τη διαβεβαίωναν ότι δεν υστερεί καθόλου στην απόδοσή της, χωρίς την παραμικρή επιείκεια, αλλά εκείνη, φαίνεται, δεν το πίστευε.
Και έκανε σκονάκι.
Το είδε η επιτηρήτρια και ήρθε να μου το πει, πριν να κάνει οτιδήποτε. Τι κάνουμε τώρα;
Αν το είχαν δει κι άλλοι μαθητές; Αν και η ίδια καταλάβει ότι την είδαμε και την αφήσαμε; Από την άλλη με τι καρδιά να μονογράψεις την κόλλα ενός παιδιού, που ούτως ή άλλως θα έγραφε πολύ καλύτερα από πολλούς συμμαθητές του, που δεν είχαν το πρόβλημά του;
Και τότε, σκέφθηκα να μην κάνω τα στραβά μάτια, αλλά ούτε να εφαρμόσω το νόμο, που πρόβλεπε βαθμολογία με μονάδα.
Παίρνουμε το σκονάκι και της λέμε ότι διαγράφουμε την άσκηση που αναφέροταν σ' αυτό. Το υπόλοιπο γραπτό της έτσι κι αλλιώς ήταν άψογο.
Εκείνη τη στιγμή το θεώρησα ως καλύτερη λύση, αλλά μετά από τόσα χρόνια και τόσες εμπειρίες, δεν είμαι πια τόσο σίγουρη.
Δευτέρα 25 Μαΐου 2009
Διδάσκοντας-σκοτώνοντας αρχαία στο γυμνάσιο
-Καλημέρα, παιδιά.
Ας δούμε το παρακάτω μάθημα. Διάβασε, Γιώργο (ο απουσιολόγος).
(Ο Γιώργος διαβάζει.)
-Μετάφρασε, Γιώργο.
(Ο Γιώργος, πολύ υπεύθυνος και ξέροντας ότι θα του ζητηθεί να παραδώσει, έχει μελετήσει και προετοιμάσει το επόμενο μάθημα. Είμαστε στη Γ΄ Γυμνασίου ενός Γυμνασίου του Αιγάλεω. Αρχίζει τη μετάφραση, αλλά σε ένα σημείο κομπιάζει.)
-Συνέχισε, Γιώργο. μετΈφρασε και το υπόλοιπο!
-Δεν το ξέρω, κυρία. Συγνώμη!
-Καλά, δεν πειράζει, Γιώργο. Ποιος θα μεταφράσει;
(Κανείς δεν προτίθεται. Προσπαθεί η ίδια, αλλά δεν τα καταφέρνει, γιατί χτες το βράδυ έβλεπε το αγαπημένο της σίριαλ, όπως τους είπε ευθαρσώς.)
-Καλά. Πάρτε το σαν άσκηση για το σπίτι. Πάμε στα λεξιλογικά.
(Πάλι τα ίδια σε μια …δύσκολη λέξη.)
-Βρείτε την ετυμολογία της λέξης στο σπίτι.
…….
Την εποχή του διαγωνίσματος απαιτεί να βρουν τις δευτερεύουσες προτάσεις από μια πολύ σύνθετη περίοδο, να τις διαχωρίσουν και να τις αναγνωρίσουν πλήρως.
Πότε-πότε ζητά από τα παιδιά να της δανείσουν τα βοηθήματα που χρησιμοποιούν και επιστρέφοντάς τα τα κρίνει:
-Το δικό σου δε μου άρεσε, Νίκο. Του Πάνου είναι καλύτερο.
(Το τμήμα για κακή της τύχη είναι πολύ υψηλού επιπέδου. Και για κακή του τύχη η φιλόλογος είναι αντιστρόφως ανάλογου επιπέδου. Κάποτε σε διαγώνισμα φέρνει ένα πατσαβούρι κακογραμμένο με σημειώσεις στο περιθώριο και δίνοντάς το ζητά συγνώμη:)
-Συγνώμη, αλλά χτες έβλεπα το αγαπημένο μου σίριαλ και έπιασα να το γράψω μετά τις 12 τα μεσάνυχτα.
ΤΙΠΟΤΕ ΑΠΟ ΤΑ ΠΑΡΑΠΑΝΩ ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΠΡΟΪΟΝ ΤΗΣ ΦΑΝΤΑΣΙΑΣ ΜΟΥ ΟΥΤΕ ΠΕΡΙΕΧΕΤΑΙ ΙΧΝΟΣ ΥΠΕΡΒΟΛΗΣ.
Ας δούμε το παρακάτω μάθημα. Διάβασε, Γιώργο (ο απουσιολόγος).
(Ο Γιώργος διαβάζει.)
-Μετάφρασε, Γιώργο.
(Ο Γιώργος, πολύ υπεύθυνος και ξέροντας ότι θα του ζητηθεί να παραδώσει, έχει μελετήσει και προετοιμάσει το επόμενο μάθημα. Είμαστε στη Γ΄ Γυμνασίου ενός Γυμνασίου του Αιγάλεω. Αρχίζει τη μετάφραση, αλλά σε ένα σημείο κομπιάζει.)
-Συνέχισε, Γιώργο. μετΈφρασε και το υπόλοιπο!
-Δεν το ξέρω, κυρία. Συγνώμη!
-Καλά, δεν πειράζει, Γιώργο. Ποιος θα μεταφράσει;
(Κανείς δεν προτίθεται. Προσπαθεί η ίδια, αλλά δεν τα καταφέρνει, γιατί χτες το βράδυ έβλεπε το αγαπημένο της σίριαλ, όπως τους είπε ευθαρσώς.)
-Καλά. Πάρτε το σαν άσκηση για το σπίτι. Πάμε στα λεξιλογικά.
(Πάλι τα ίδια σε μια …δύσκολη λέξη.)
-Βρείτε την ετυμολογία της λέξης στο σπίτι.
…….
Την εποχή του διαγωνίσματος απαιτεί να βρουν τις δευτερεύουσες προτάσεις από μια πολύ σύνθετη περίοδο, να τις διαχωρίσουν και να τις αναγνωρίσουν πλήρως.
Πότε-πότε ζητά από τα παιδιά να της δανείσουν τα βοηθήματα που χρησιμοποιούν και επιστρέφοντάς τα τα κρίνει:
-Το δικό σου δε μου άρεσε, Νίκο. Του Πάνου είναι καλύτερο.
(Το τμήμα για κακή της τύχη είναι πολύ υψηλού επιπέδου. Και για κακή του τύχη η φιλόλογος είναι αντιστρόφως ανάλογου επιπέδου. Κάποτε σε διαγώνισμα φέρνει ένα πατσαβούρι κακογραμμένο με σημειώσεις στο περιθώριο και δίνοντάς το ζητά συγνώμη:)
-Συγνώμη, αλλά χτες έβλεπα το αγαπημένο μου σίριαλ και έπιασα να το γράψω μετά τις 12 τα μεσάνυχτα.
ΤΙΠΟΤΕ ΑΠΟ ΤΑ ΠΑΡΑΠΑΝΩ ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΠΡΟΪΟΝ ΤΗΣ ΦΑΝΤΑΣΙΑΣ ΜΟΥ ΟΥΤΕ ΠΕΡΙΕΧΕΤΑΙ ΙΧΝΟΣ ΥΠΕΡΒΟΛΗΣ.
Τετάρτη 20 Μαΐου 2009
Διδάσκοντας έκθεση: Κέρδη και ζημιές.
Τον πολύ παλιό εκείνο τον καιρό, αρχές της δεκαετίας του '80, δίδασκα έκθεση σε ένα φροντιστήριο της Αθήνας, έχοντας μόλις τελειώσει το πανεπιστήμιο.
Με αφορμή τη συζήτηση για το φετινό θέμα της έκθεσης, ήρθαν στο μυαλό μου δυο μαθήτριες από εκείνη την εποχή.
Η μία, ας την πούμε Ιωάννα, ήταν αστέρι στη Δεύτερη Δέσμη, πήγαινε για γιατρός (πέρασε κιόλας με την πρώτη στην Ιατρική Αθήνας) και σιχαινόταν την έκθεση. Μου το είπε από την πρώτη στιγμή που μπήκα στην τάξη, δηλώνοντάς μου κιόλας ότι δεν σκοπεύει να ασχοληθεί με το γράψιμο, ακόμα κι αν αυτό θα της στοιχίσει την εισαγωγή της στο πανεπιστήμιο. Περίμενε να της δώσω μαγική συνταγή πώς βελτιώνεσαι στο γράψιμο, ακούγοντας, διαβάζοντας, αλλά μη γράφοντας. Τότε της λέω κι εγώ. Με ποιο άθλημα ασχολείσαι; Με το μπάσκετ. Ήταν ένα ψηλό αθλητικό κορίτσι. Ωραία, Ιωάννα, από αύριο θα μου εξηγήσεις πώς παίζεται το μπάσκετ αναλυτικά. Πώς ρίχνουμε καλάθι, πώς κάνουμε τρίπλα. Όλα καταλεπτώς. Και μετά, θα μου φέρεις κι ένα βιβλίο καλό να το διαβάσω για εμπέδωση. Και μετά; Μου λέει εμβρόντητη. Ε, μετά θα έρθω να παίξω μαζί σου στον αγώνα. Πειράζει που τώρα, όταν μου ρίχνουν τη μπάλα του μπάσκετ, φοβάμαι και φεύγω;
Έβαλε τα γέλια και μου είπε ότι, αν δεν προπονηθώ πολύ, δεν θα μάθω να παίζω ούτε με νηπιαγωγείο.
Ε, κι εγώ ως προπονητής της έκθεσης, σου λέω ότι, αν δε λιώσεις το παντελόνι σου στην καρέκλα γράφοντας, δεν θα μάθεις ποτέ να γράφεις, όσο και να διαβάζεις, όσα σκονάκια και να σου δώσω εγώ.
Και τότε γυρνάει και μου λέει: "Κυρία, δίκιο έχετε, μα εγώ έχω απογοητευθεί, όλοι οι φιλόλογοι μου λένε ότι γράφω λίγα, δεν έχω ανάπτυξη, ούτε λεξιλόγιο. Γι' αυτό μου αρέσουν τα μαθηματικά, γιατί δεν θέλουν πολλά λόγια" Εκεί ακριβώς, της εξήγησα πόσο πλεονέκτημα το θεωρώ εγώ αυτό, ότι μου αρέσουν τα ουσιώδη και περιεκτικά κείμενα κι όχι τα σεντόνια μπουρδολογίας. Κι ότι υπάρχουν πολλοί μεγάλοι συγγραφείς λιτοί και περιεκτικοί. Δεν έκανα πολλά με την Ιωάννα, απλώς την ξετρόμαξα και ξεδίπλωσε στο χαρτί την υψηλή νοημοσύνη της, γράφοντας ένα ωραιότατο 18 σε μιάμιση σελίδα γραπτού. Τη θυμάμαι να βγαίνει από το εξεταστικό κέντρο τη χρονιά με το θέμα από τον Αντώνη Σαμαράκη για τη μοναξιά και να λάμπει από χαρά: "Κυρία, έκανα σχέδιο, δεδομένα- ζητούμενα και η διερεύνηση μου έβγαλε 5 αίτια!" Χαχαχα! Τα είχε μαθηματικοποιήσει όλα και τα αποδείκνυε σαν θεωρήματα.
Αυτή είναι μια γλυκιά ανάμνηση, αλλά η Γεωργία, η άλλη μου μαθήτρια, δεν είναι.
Η Γεωργία ήταν απόφοιτη λυκείου, είχε ξαναδώσει την προηγούμενη χρονιά και δεν είχε περάσει, αν και πολύ καλή μαθήτρια της Τρίτης Δέσμης. Ήταν ο ορισμός του χαρισματικού πλάσματος, έξυπνη, καλλιεργημένη, με ταλέντο στο γράψιμο, με διαβάσματα που θα τα ζήλευε απόφοιτος θεωρητικής σχολής στο πανεπιστήμιο. Πώς και δεν πέρασε; Είχε γράψει πολύ χάλια στην έκθεση! Ακολουθώντας την καλλιτεχνική της φύση, είχε εκφραστεί ελεύθερα και χωρίς κανόνες, είχε βγει πιθανότατα εκτός θέματος ή είχε προσπαθήσει να αντικρούσει τα δεδομένα του θέματος. Τα γραπτά της που πρωτοπήρα στα χέρια μου ήταν εκτός κλίματος πανελληνίων. Στην καλύτερη περίπτωση στοχαστικά δοκίμια, στη χειρότερη, πεζά ποιήματα. Άρχισα να την οριοθετώ, να τη μαζεύω, να της διδάσκω κανόνες και μέτρο. Τα αφομοίωσε όλα, είχε υψηλό στόχο και δεν είχε περιθώρια για λάθη. Με πείραζε καλοπροαίρετα (ήμασταν σχεδόν συνομήλικες), αλλά με άκουγε σαν να ήμουν 30 χρόνια μεγαλύτερη.
Πέρασε στη Φιλοσοφική Αθήνας, χάρηκα, χάρηκε. Μετά, μου έστειλε ένα γράμμα. Κάπου το έχω φυλαγμένο, αλλά έχω από τότε να το διαβάσω, γιατί με πόνεσε πολύ.
Μέσα από την ευγνωμοσύνη και την αγάπη της και με το χαριτωμένο χιούμορ της, μου έλεγε ότι κατόρθωσα να καλουπώσω τόσο πολύ το λόγο της, που πια δεν ήθελε να ξαναγράψει ελεύθερα. Εκείνη αστειευόταν, αλλά εγώ είχα πάντα την υποψία ότι μπορεί να στέρησα τη λογοτεχνία από μια μεγάλη συγγραφέα. Κι όχι τη μόνη ίσως.
Με αφορμή τη συζήτηση για το φετινό θέμα της έκθεσης, ήρθαν στο μυαλό μου δυο μαθήτριες από εκείνη την εποχή.
Η μία, ας την πούμε Ιωάννα, ήταν αστέρι στη Δεύτερη Δέσμη, πήγαινε για γιατρός (πέρασε κιόλας με την πρώτη στην Ιατρική Αθήνας) και σιχαινόταν την έκθεση. Μου το είπε από την πρώτη στιγμή που μπήκα στην τάξη, δηλώνοντάς μου κιόλας ότι δεν σκοπεύει να ασχοληθεί με το γράψιμο, ακόμα κι αν αυτό θα της στοιχίσει την εισαγωγή της στο πανεπιστήμιο. Περίμενε να της δώσω μαγική συνταγή πώς βελτιώνεσαι στο γράψιμο, ακούγοντας, διαβάζοντας, αλλά μη γράφοντας. Τότε της λέω κι εγώ. Με ποιο άθλημα ασχολείσαι; Με το μπάσκετ. Ήταν ένα ψηλό αθλητικό κορίτσι. Ωραία, Ιωάννα, από αύριο θα μου εξηγήσεις πώς παίζεται το μπάσκετ αναλυτικά. Πώς ρίχνουμε καλάθι, πώς κάνουμε τρίπλα. Όλα καταλεπτώς. Και μετά, θα μου φέρεις κι ένα βιβλίο καλό να το διαβάσω για εμπέδωση. Και μετά; Μου λέει εμβρόντητη. Ε, μετά θα έρθω να παίξω μαζί σου στον αγώνα. Πειράζει που τώρα, όταν μου ρίχνουν τη μπάλα του μπάσκετ, φοβάμαι και φεύγω;
Έβαλε τα γέλια και μου είπε ότι, αν δεν προπονηθώ πολύ, δεν θα μάθω να παίζω ούτε με νηπιαγωγείο.
Ε, κι εγώ ως προπονητής της έκθεσης, σου λέω ότι, αν δε λιώσεις το παντελόνι σου στην καρέκλα γράφοντας, δεν θα μάθεις ποτέ να γράφεις, όσο και να διαβάζεις, όσα σκονάκια και να σου δώσω εγώ.
Και τότε γυρνάει και μου λέει: "Κυρία, δίκιο έχετε, μα εγώ έχω απογοητευθεί, όλοι οι φιλόλογοι μου λένε ότι γράφω λίγα, δεν έχω ανάπτυξη, ούτε λεξιλόγιο. Γι' αυτό μου αρέσουν τα μαθηματικά, γιατί δεν θέλουν πολλά λόγια" Εκεί ακριβώς, της εξήγησα πόσο πλεονέκτημα το θεωρώ εγώ αυτό, ότι μου αρέσουν τα ουσιώδη και περιεκτικά κείμενα κι όχι τα σεντόνια μπουρδολογίας. Κι ότι υπάρχουν πολλοί μεγάλοι συγγραφείς λιτοί και περιεκτικοί. Δεν έκανα πολλά με την Ιωάννα, απλώς την ξετρόμαξα και ξεδίπλωσε στο χαρτί την υψηλή νοημοσύνη της, γράφοντας ένα ωραιότατο 18 σε μιάμιση σελίδα γραπτού. Τη θυμάμαι να βγαίνει από το εξεταστικό κέντρο τη χρονιά με το θέμα από τον Αντώνη Σαμαράκη για τη μοναξιά και να λάμπει από χαρά: "Κυρία, έκανα σχέδιο, δεδομένα- ζητούμενα και η διερεύνηση μου έβγαλε 5 αίτια!" Χαχαχα! Τα είχε μαθηματικοποιήσει όλα και τα αποδείκνυε σαν θεωρήματα.
Αυτή είναι μια γλυκιά ανάμνηση, αλλά η Γεωργία, η άλλη μου μαθήτρια, δεν είναι.
Η Γεωργία ήταν απόφοιτη λυκείου, είχε ξαναδώσει την προηγούμενη χρονιά και δεν είχε περάσει, αν και πολύ καλή μαθήτρια της Τρίτης Δέσμης. Ήταν ο ορισμός του χαρισματικού πλάσματος, έξυπνη, καλλιεργημένη, με ταλέντο στο γράψιμο, με διαβάσματα που θα τα ζήλευε απόφοιτος θεωρητικής σχολής στο πανεπιστήμιο. Πώς και δεν πέρασε; Είχε γράψει πολύ χάλια στην έκθεση! Ακολουθώντας την καλλιτεχνική της φύση, είχε εκφραστεί ελεύθερα και χωρίς κανόνες, είχε βγει πιθανότατα εκτός θέματος ή είχε προσπαθήσει να αντικρούσει τα δεδομένα του θέματος. Τα γραπτά της που πρωτοπήρα στα χέρια μου ήταν εκτός κλίματος πανελληνίων. Στην καλύτερη περίπτωση στοχαστικά δοκίμια, στη χειρότερη, πεζά ποιήματα. Άρχισα να την οριοθετώ, να τη μαζεύω, να της διδάσκω κανόνες και μέτρο. Τα αφομοίωσε όλα, είχε υψηλό στόχο και δεν είχε περιθώρια για λάθη. Με πείραζε καλοπροαίρετα (ήμασταν σχεδόν συνομήλικες), αλλά με άκουγε σαν να ήμουν 30 χρόνια μεγαλύτερη.
Πέρασε στη Φιλοσοφική Αθήνας, χάρηκα, χάρηκε. Μετά, μου έστειλε ένα γράμμα. Κάπου το έχω φυλαγμένο, αλλά έχω από τότε να το διαβάσω, γιατί με πόνεσε πολύ.
Μέσα από την ευγνωμοσύνη και την αγάπη της και με το χαριτωμένο χιούμορ της, μου έλεγε ότι κατόρθωσα να καλουπώσω τόσο πολύ το λόγο της, που πια δεν ήθελε να ξαναγράψει ελεύθερα. Εκείνη αστειευόταν, αλλά εγώ είχα πάντα την υποψία ότι μπορεί να στέρησα τη λογοτεχνία από μια μεγάλη συγγραφέα. Κι όχι τη μόνη ίσως.
Εγγραφή σε:
Αναρτήσεις (Atom)